"Αγιον Ορος" Χριστιανικό Ορθόδοξο Φόρουμ

ΑΠΟΔΟΣΗ KOIMHΣΕΩΣ THΣ ΘEOTOKOY
Εὐαγγελική Περικοπή.
Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν.
Κεφ. 10:38-42; 11:27-28
Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, εἰσῆλθεν ὁ ᾿Ιησοῦς εἰς κώμην τινά. Γυνὴ δέ τις, ὀνόματι Μάρθα, ὑπεδέξατο αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς. Καὶ τῇδε ἦν ἀδελφὴ καλουμένη Μαρία, ἣ καὶ παρακαθίσασα παρὰ τοὺς πόδας τοῦ ᾿Ιησοῦ, ἤκουε τὸν λόγον αὐτοῦ. Ἡ δὲ Μάρθα περιεσπᾶτο περὶ πολλὴν διακονίαν· Ἐπιστᾶσα δὲ εἶπε· Κύριε, οὐ μέλει σοι ὅτι ἡ ἀδελφή μου μόνην με κατέλιπε διακονεῖν; εἰπὲ οὖν αὐτῇ ἵνα μοι συναντιλάβηται. Ἀποκριθεὶς δὲ εἶπεν αὐτῇ ὁ ᾿Ιησοῦς· Μάρθα, Μάρθα, μεριμνᾷς καὶ τυρβάζῃ περὶ πολλά, ἑνὸς δέ ἐστι χρεία. Μαρία δὲ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέξατο, ἥτις οὐκ ἀφαιρεθήσεται ἀπ᾿ αὐτῆς. ᾿Εγένετο δὲ ἐν τῷ λέγειν αὐτὸν ταῦτα, ἐπάρασά τις γυνὴ φωνὴν ἐκ τοῦ ὄχλου, εἶπεν αὐτῷ· Μακαρία ἡ κοιλία ἡ βαστάσασά σε, καὶ μαστοὶ οὓς ἐθήλασας. Αὐτὸς δὲ εἶπε· Μενοῦνγε μακάριοι οἱ ἀκούοντες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ φυλάσσοντες αὐτόν.
****************
Ἡ εὐτυχία μας εἶναι κοντά στόν Xριστό καί στήν Παναγία
Kυριακή σήμερα, φίλοι ἀναγνῶσται, καί ἀπόδοση τῆς ἑορτῆς τῆς Kοιμήσεως τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου, δηλαδή διπλό Πάσχα. Γιορτάζομε τήν Ἀνάσταση τοῦ Xριστοῦ μας, ὅπως καί κάθε Kυριακή, καί γιορτάζομε σήμερα καί τήν Kοίμηση καί τή Mετάσταση τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου.
Τό ἅγιο Eὐαγγέλιο (Λουκᾶ κεφ. ι΄ 38–42, ια΄ 27–28) εἶναι τῆς Θείας Λειτουργίας τῆς Kοιμήσεως τῆς Παναγίας μας, καί μᾶς μεταφέρει στήν πορεία τοῦ Xριστοῦ πρός τά Ἱεροσόλυμα. Στόν δρόμο ἔκαμε μικρή παράκαμψη ὁ Kύριος καί μπῆκε σ’ ἕνα χωριό, στή Bηθανία. Kαί μία γυναίκα, πού ἐλέγετο Mάρθα, Tόν ὑποδέχθηκε στό σπίτι της. Tιμή καί χαρά νά ὑποδεχόμεθα τόν Kύριο στήν ψυχή μας καί στή ζωή μας. Ἄπειρη τιμή καί χαρά πού ὑποδέχθηκε ἡ Παναγία τόν φιλάνθρωπο Λόγο, πού ἐνανθρώπησε, καί Tόν ἔφερε στόν κόσμο Ἐκείνη διά Πνεύματος Ἁγίου.
Ὁ Xριστός μας, καθώς μπῆκε στό σπίτι, κι ἦταν καί κόσμος φυσικά, ἄρχισε νά μιλάει, νά μεταδίδει τίς οὐράνιες ἀλήθειες καί τή σωτηρία. Ἡ Mάρθα εἶχε μιά ἀδελφή πού τήν ἔλεγαν Mαρία. Ἐκείνη πῆγε καί κάθισε στά πόδια τοῦ Xριστοῦ καί ἄκουγε μέ ἐνδιαφέρον καί ἀφοσίωση τή θεϊκή Tου διδασκαλία. Ἡ Mάρθα, ὅμως, ἀσχολιόταν μέ τά οἰκιακά, μέ τήν ἑτοιμασία τοῦ φαγητοῦ καί τά ὑπόλοιπα τῆς φιλοξενίας. Kαί σέ κάποια στιγμή κουράστηκε καί ζαλίστηκε, καί πάει κοντά στόν Xριστό καί Tοῦ λέγει: «Ἡ ἀδελφή μου μέ ἄφησε μόνη μου νά διακονῶ καί νά προετοιμάζω. Σέ παρακαλῶ, πές της νά μέ βοηθήσει».
Kι ὁ Kύριος τότε τή φώναξε μέ τό ὄνομά της δυό φορές, καί τῆς εἶπε πώς «ζαλίζεσαι καί κουράζεσαι μέ πολλά. Ἕνα φαγητό φτάνει. Kαί τό σπουδαιότερο φαγητό εἶναι ἡ Θεϊκή μου διδασκαλία καί ἡ σωτηρία. Ἡ Mαρία διάλεξε τήν καλή μερίδα. Διάλεξε τή λατρεία μου καί τή διδασκλαλία μου, διάλεξε Ἐμένα, καί αὐτό θά τῆς χαρίσει τήν αἰώνια ζωή, καί δέν θά τῆς ἀφαιρεθεῖ ποτέ».
Eἶναι ἀλήθεια, ἀδελφοί, πώς τά φαγητά καί τά ὑπόλοιπα, ὅλα ἐδῶ θά μείνουν. Xρειάζονται, ἀλλά δέν πρέπει νά προσηλωνώμεθα σ’ αὐτά κυρίως καί κατεξοχήν, ἀλλά στόν Xριστό καί στή λατρεία Tου. Xρειάζονται καί οἱ ἀγαθοεργίες, ἀλλά χρειάζεται καί ἡ λατρεία καί ἡ ἀγάπη στόν Xριστό μας, κυρίως αὐτή.
Kαί στή συνέχεια τό Eὐαγγέλιο μᾶς μεταφέρει σ’ ἕνα ἄλλο σκηνικό. Ὁ Xριστός μιλοῦσε στά πλήθη καί τά ἐσαγήνευε. Eἶχε κατατροπώσει τούς Γραμματεῖς καί Φαρισαίους πού Τόν φθονοῦσαν καί Tοῦ ἔστηναν ἐνέδρες. Kαί τότε μιά γυναίκα ἀπ’ τόν λαό ὕψωσε φωνή καί εἶπε στόν Xριστό μας: «Eὐτυχισμένη ἡ κοιλιά πού σέ βάσταξε καί οἱ μαστοί πού σέ θήλασαν». Δηλαδή: «Eὐτυχισμένη ἐκείνη ἡ γυναίκα πού σέ γέννησε καί σέ ἀνέθρεψε».
Tήν Ἀπόδοση τῆς Kοιμήσεως τῆς Παναγίας ἑορτάζουμε σήμερα, ἀδελφοί, καί τή Mετάστασή Tης στούς οὐρανούς. Ἡ Παναγία εἶναι ἡ εὐτυχέστερη ἀπό ὅλους, καί προσφέρει καί σέ μᾶς τόν Xριστό, τήν εὐτυχία καί τή χαρά.
Kαί στή συνέχεια εἶπε ὁ Xριστός μας πώς «ἀλήθεια, εἶναι μακαρία ἡ κοιλία πού μέ βάστασε καί οἱ μαστοί πού μέ θήλασαν, ἀλλά εἶναι καί μακάριοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀκοῦνε τόν λόγο τοῦ Θεοῦ καί τόν πραγματοποιοῦν». Kαί ἡ Παναγία μας ἄκουσε τόν λόγο τοῦ Θεοῦ, συνέλαβε διά Πνεύματος Ἁγίου τόν Λόγο τοῦ Θεοῦ, καί μᾶς ἔφερε στόν κόσμο τή σωτηρία. Kαί ἡ δική μας ψυχή συλλαμβάνει τόν θεῖο λόγο μέ τή χάρη τῆς Θεοτόκου, καί γεννᾶται καί στή δική μας ψυχή καί ζωή ὁ Φιλάνθρωπος Xριστός. Aὐτό εἶναι τό σπουδαιότερο καί τό μεγαλύτερο.
Γιορτάζομε σήμερα τήν Παναγιά, κι ἄς εὐλογεῖ τήν πατρίδα μας, ἄς εὐλογεῖ τήν Oἰκουμένη, ἄς εὐλογεῖ τίς ψυχές μας, κι ἄς μᾶς φυλάττει ἀπό κάθε κακό, κι ἄς εἶναι πάντα κοντά μας.
~ Ἀρχιμανδρίτης Ἀνανίας Κουστένης,
Τὸ Κήρυγμα τῆς Κυριακῆς, Τόμος Γ´

«Να έχετε ευλάβεια σ' όλους τους Αγίους της Εκκλησίας μας, αλλά περισσότερο εις την Παναγία,
διότι όλοι οι Άγιοι είναι ''δούλοι'' του Χριστού, ενώ η Θεοτόκος είναι η Bασίλισσα του Ουρανού και της Γης, που παρακαλεί τον Φιλεύσπλαγχνο Χριστό, γιά τις αμαρτίες μας!»!!!
Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός

«Είναι μιά μηλιά που κάνει ξινά μήλα.
Εμείς τώρα, τί πρέπει να κατηγορήσουμε, την μηλιά ή τα μήλα;
Την μηλιά.
Λοιπόν, κάνετε καλά εσείς οι γονείς, που είσθε η μηλιά, γιά να γίνωνται και τα μήλα γλυκά.
Ένα δένδρο, σαν το κόψης, ευθύς ξεραίνονται τα κλαριά του. Όταν όμως ποτίζης την ρίζα του, στέκονται δροσερά τα κλωνάρια του!
Σεις οι γονείς, είσασθε σαν το δένδρο!
Όταν λοιπόν ο πατέρας και η μητέρα, που είσασθε η ρίζα των παιδιών, ποτίζεσθε με νηστείες, προσευχές, ελεημοσύνες και με καλά έργα, ο Θεός φυλάγει τα παιδιά σας!
Όταν ξεραίνεσθε εσείς οι γονείς με τις αμαρτίες…, ο Θεός “θανατώνει” τα παιδιά σας και σας βάζει κι εσάς στην κόλασι μαζύ τους...
Να κάνης μία Εικόνα του Χριστού, της Παναγίας, του Προδρόμου, να έχης και τον Άγιο του παιδιού σου! Και όταν το παιδί σηκώνεται από τον ύπνο και σου γυρεύει ψωμί, να το βάλης μπροστά εις την Εικόνα του Χριστού και να του πης:
“Εγώ, παιδί μου, δεν έχω ψωμί. O Χριστός έχει!!! Σήκω να κάνης τον Σταυρό σου, να παρακαλέσουμε τον Άγιο σου, να παρακαλέση τον Χριστό, να σου το δώση!”
Κι έτσι το παιδί παρακινείται γιά την ανάγκη του ψωμιού, μόλις ξυπνά, να βλέπη με αγάπη(!!) τον Άγιόν του! Βλέποντας τότε ο διάβολος το παιδί, πως έχει την ελπίδα του εις τον Χριστόν και στον Άγιόν του, κατακαίγεται και φεύγει.
Έτσι να συνηθίζετε τα παιδιά σας, να τα εκπαιδεύετε από μικρά, γιά να συνηθίζουν στον καλό δρόμο!»!!!
Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός

Λόγος εις τον Άγιον Κοσμάν τον Αιτωλόν
Ἑορτάζομεν σήμερον ἐδῶ εἰς τὸν Καθεδρικὸν Ναὸν τῶν Ἀθηνῶν μὲ κάθε λαμπρότητα καὶ βαθείαν εὐλάβειαν τὸν μεγάλον Ἅγιον τῶν νεωτέρων χρόνων, τὸν «προφήτην τοῦ νεωτέρου Ἑλληνισμοῦ», τὸν «διδάχον τοῦ Γένους», τὸν Ἅγιον Κοσμᾶν τὸν Αἰτωλόν. Καὶ τὸν ἑορτάζομεν καὶ μὲ τὴν προσκύνησιν τοῦ τεμαχίου ἐκ τῶν ἱερῶν λειψάνων του, τὸ ὁποῖο φυλάσσει ἐδῶ ὁ πρῶτος αὐτὸς Ναὸς τῆς χώρας.
. Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός. Ὁ Ἰσαπόστολος, ὁ Ἐθναπόστολος, ὁ Ἱερομάρτυς. Ἂς προσεγγίσωμεν βαθύτερον τὰ τρία αὐτὰ χαρακτηριστικὰ τοῦ ἰδικοῦ μας, τοῦ Ἕλληνος Ἁγίου Κοσμᾶ.
Ἰσαπόστολος. Δέκα ὀκτὼ αἰῶνες ἐπέρασαν ἀπὸ τότε ποὺ ἕνας μεγάλος Ἀπόστολος, ὁ Ἀπόστολος τῶν Ἐθνῶν, Παῦλος, ἐκήρυξε μὲ ὅλην του τὴν δύναμιν καὶ μὲ ὅλην του τὴν ὕπαρξιν Ἰησοῦν Χριστὸν Ἐσταυρωμένον καὶ Ἀναστάντα. Καὶ ἰδοὺ πάλιν ὁ Θεὸς δίδει ἕνα ἰσάξιον τῶν Ἀποστόλων, ἕνα ἰσάξιον τοῦ Παύλου, ἕνα ζηλωτὴν τοῦ Παύλου καὶ μιμητὴν τοῦ Θεοῦ, τοῦ Παύλου, ἕνα Ἀπόστολον τοῦ Χριστοῦ τὸν 18ον αἰῶνα. Ἦτο ἀναμφισβητήτως μία ἐποχὴ δύσκολος, κρίσιμος διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν καὶ διὰ τὸ σκλαβωμένον γένος τῶν Ἑλλήνων. Αἰῶνες δουλείας, ποὺ κατεπίαζον μὲ βάρος ἀσήκωτον τὸ ἔθνος. Οἱ ψυχὲς τῶν ραγιάδων εἶχαν πραγματικὰ ἀποκάμει. Δυσχερεῖς οἱ καιροί, καθ’ ὅτι ἐγίνοντο ἐξισλαμισμοί, ἐπεκράτη ἀμάθεια, ἀγραμματοσύνη καὶ ἡ ἀγριότης τῶν ἠθῶν τῶν ἀνθρώπων ἦτο εἰς μεγάλην ἔκτασιν. Καὶ ὅμως, εἰς αὐτὸ τὸ σκότος, ἔρχεται τὸ φῶς, ἔρχεται ὁ Ἰσαπόστολος, ὁ ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός.
. Ἀπὸ τὴν γενέτειράν του τὸ Μέγα Δένδρον τῆς Αἰτωλοακαρνανίας καὶ μὲ ἐξαιρετικὲς σπουδὲς πλησίον τῶν λογίων τῆς ἐποχῆς του καὶ εἰδικώτερον εἰς τὴν Ἀθωνιάδα Σχολὴν τὸν εὑρίσκομεν εἰς τὰ μέσα τοῦ 18ου αἰῶνος νὰ ἀσκητεύῃ ὡς ἁπλοῦς μοναχὸς εἰς τὸν Ἄθω. Εἰς μίαν ἀτμόσφαιραν σιωπῆς, προσευχῆς, μελέτης καὶ θείας ἐνατενίσεως, ἐκεῖ, εἰς τὸ Ἅγιον Ὅρος, παραμένει δέκα ἑπτὰ ἔτη καὶ συγχρόνως, ἐκεῖ, εἰς τὸ «Περιβόλι τῆς Παναγίας» ὁ Ἅγιός μας σκέπτεται, στοχάζεται καὶ προετοιμάζεται. Σκέπτεται βαθειὰ μέσα του τὸ σκλαβωμένον Γένος τῶν Ἑλλήνων, πονεῖ διὰ τοὺς ἀδελφούς του καὶ προσεύχεται πολύ. Καὶ ἐκεῖ λαμβάνει τὶς μεγάλες ἀποφάσεις. Τὶς ἀποφάσεις, ποὺ παίρνουν μόνον οἱ μεγάλες καρδιές. Οἱ καρδιές, ποὺ φλέγονται ἀπὸ ἀγάπην πρὸς τὸν Θεὸν καὶ πρὸς τοὺς συνανθρώπους των. Γενναῖες ἀποφάσεις.
. Ἰδοὺ ὁ ἴδιος, πῶς μᾶς περιγράφει τὴν ἀπόφασιν νὰ ἐργασθῆ ἱεραποστολικὰ διὰ τὸ Γένος. «Πόθεν παρακινήθηκα, ἀδελφοί μου, διὰ νὰ βγῶ καὶ κηρύξω, θέλω νὰ σᾶς τὸ φανερώσω. Μελετώντας τὸ Ἅγιον καὶ Ἱερὸν Εὐαγγέλιον, σιμὰ εἰς τὰ ἄλλα εὗρον καὶ τοῦτον τὸν λόγον, ὅπου λέγει ὁ Χριστός μας. Πὼς δὲν πρέπει κανένας Χριστιανός, ἄνδρας ἢ γυναίκα, νὰ φροντίζῃ διὰ τὸν ἑαυτὸν του μόνον. Ἀλλὰ νὰ φροντίζῃ καὶ διὰ τοὺς ἀδελφούς του νὰ μὴ κολασθοῦν. Ἀκούγοντας καὶ ἐγώ, ἀδελφοί μου, τοῦτον τὸν γλυκύτατον λόγον, ὅπου λέγει ὁ Χριστός μας, μ‘ ἔτρωγεν ἐκεῖνος ὁ λόγος μέσα εἰς τὴν καρδίαν μου, ὡσὰν τὸ σκουλίκι, ὅπου τρώγει τὸ ξύλον. Ἔτσι συμβουλεύθηκα τοὺς πνευματικούς μου τοὺς πατέρας, ἀρχιερεῖς, πατριάρχας καὶ ὅλοι μὲ ἐπαρεκίνησαν νὰ τὸ κάμω. Καὶ μοῦ εἶπαν, τέτοιο ἔργον καλὸν καὶ ἅγιον εἶναι. Ὅθεν ἄφησα τὴν ἔδικήν μου προκοπὴν καὶ εὐγῆκα νὰ περιπατῶ ἀπὸ τόπον εἰς τόπον. Νὰ διδάσκω τοὺς ἀδελφούς μου». Ὅπως ὁ Ἀπόστολος τῶν Ἐθνῶν, Παῦλος ἐπραγματοποίησε τέσσαρες περιοδεῖες, κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον καὶ ὁ ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλὸς ἐπροχώρησε εἰς τέσσαρες ἱεραποστολικές, κηρυγματικές, ποιμαντικές, περιοδεῖες. Καὶ δικαίως βεβαίως ψάλλομεν «Παύλου τὸν ζηλωτὴν εὐφημήσομεν, Κοσμᾶν τὸν Ἰσαπόστολον».
. Γίνεται ὁ «πεζοπόρος του Θεοῦ». Μὲ τὴν ἁγίαν καὶ ἀσκητικὴν ζωήν του, μὲ τὸ ἁπλόν, ἀλλὰ φλογερὸν κήρυγμά του καθίσταται ἔξοχος ἱεραπόστολος τῆς ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τῶν νεωτέρων χρόνων. Οἱ διδαχές του εἰσήρχοντο εἰς τὸ «μεδούλι» τοῦ εἶναι τῶν ἀκροατῶν του. Δὲν ἀναζητεῖ μεγάλα βήματα, δὲν ἀνοίγει ἐπίσημην σχολήν. Κατεβαίνει ὅσο ἠμπορεῖ περισσότερον χαμηλά, διὰ νὰ ὁμιλήσῃ ὡς ἄνθρωπος πρὸς ἄνθρωπον, ὡς ἀδελφὸς πρὸς ἀδελφόν. Καὶ περιοδεύει ἀπὸ πόλιν εἰς πόλιν, ἀπὸ χωρίον εἰς χωρίον καὶ μάλιστα εἰς πολλὰ μέρη ἐπῆγε μία καὶ δύο καὶ περισσότερες φορές. Ἐπισκέπτεται ὅλη σχεδὸν τὴν Ἑλλάδα. Ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολιν μέχρι τὴν Βόρειαν Ἤπειρον καὶ ἀπὸ τὰ νησιὰ τοῦ Ἰονίου, μέχρι τὴν Αἰτωλίαν, τὴν Ἄρταν καὶ τὰ Ἰωάννινα. Καί, ὅπου κι ἂν ἐπήγαινε, ἔστηνε ἕνα Σταυρὸν καὶ ἐκεῖ ἐκήρυττε Χριστόν. Προφητικὸς δὲ ὁ λόγος του, γεμᾶτος ζωὴ καὶ δύναμιν, ἱκανὸς νὰ ξυπνᾷ νεκρωμένες συνειδήσεις. Ἄνοιγε ὁρίζοντες, ἐχάρασσε δρόμους, ἐνστάλαζε εἰς τὶς πικραμένες καρδιὲς τὴν πίστιν καὶ τὴν ἐλπίδα. Ὁ Χριστὸς καὶ ἡ ψυχὴ ἦτο οἱ δύο πόλοι γύρω ἀπό τοὺς ὁποίους στρέφεται τὸ φλογερόν του κήρυγμα. «Καὶ ὅπου ἂν ἐπήγαινεν, γράφει ὁ βιογράφος του, ἐγένετο μεγάλη σύναξις τῶν Χριστιανῶν καὶ ἤκουαν μετὰ κατανύξεως καὶ εὐλαβείας τὴν χάριν καὶ τὴν γλυκύτητα τῶν λόγων του καὶ ἀκολούθως ἐγένετο μεγάλη διόρθωσις καὶ ὠφέλεια ψυχική». Πραγματικὸς Ἰσαπόστολος ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός.
. Ἀλλὰ ἂς ἔλθωμεν, ἀδελφοί μου, καὶ εἰς τὸ δεύτερον χαρακτηριστικόν. Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, Ἐθναπόστολος. Καὶ βεβαιότατα εἶναι Ἐθναπόστολος. Εἶναι Ἀπόστολος τοῦ Γένους τῶν Ἑλλήνων, τοῦ Ἔθνους μας. Γιατί ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ἐβοήθησε τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος νὰ κρα-τήσῃ τὴν πίστιν του τὰ δύσκολα ἐκεῖνα χρόνια. Νὰ κρατήσῃ τὰ ἱερὰ καὶ τὰ ὅσια διὰ τῆς μαθήσεως τῶν γραμμάτων. Ἐνεπνεύσθη καὶ ἐπέβαλε, ὅσο ἠμποροῦσε, τὴν Γενικὴν Παιδείαν. «Ἀνοῖξτε σχολεῖα», φώναζε, «μάθετε Ἑλληνικὰ Γράμματα». Παιδεία ἀνθρωποπλαστικὴ καὶ Χριστοκεντρικὴ ἦτο τὸ σύνθημά του. Πιστεύει ἀκραδάντως εἰς τὴν ἀξίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἡ ἄθρησκος Παιδεία, ἡ χωρὶς ἠθικὴ Παιδεία, ἡ χωρὶς ἦθος ἀγωγὴ εὕρισκε τὸν Ἅγιον Κοσμᾶν ἐντελῶς ἀντίθετον. «Δὲν βλέπετε», ἔλεγε, «ὅτι ἀγρίεψε τὸ Γένος ἀπὸ τὴν ἀμάθειαν καὶ ἐγίναμεν ὡς τὰ θηρία; Διὰ τοῦτο σᾶς συμβουλεύω νὰ φτιάξετε, νὰ κάνετε σχολεῖα». Καὶ ὁ ἴδιος ἵδρυσε 250 σχολεῖα, ὡς ἀναγράφει ὁ πρῶτος βιογράφος του. «Καὶ νὰ φτιάξετε σχολεῖα, διὰ νὰ ἐννοήσετε τὸ Εὐαγγέλιον. Ἡ Ἐκκλησία μας εἶναι εἰς τὴν Ἑλληνικὴν καὶ τὸ Γένος μας εἶναι Ἑλληνικόν. Καλλίτερα νὰ ἔχῃς, ἀδελφέ μου, Ἑλληνικὸν σχολεῖον εἰς τὴν χώραν σου, παρὰ νὰ ἔχῃς βρύσες καὶ ποτάμια», κήρυττε ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός.
. Συνέπασχε μὲ τοὺς συνανθρώπους του καὶ τὰ προσέφερε ὅλα πρὸς ἀνακούφισίν των..
. Ὡς ἀληθινὸς διάκονος Χριστοῦ ὁ ἅγιος Κοσμᾶς, ἦτο ἀφιλοχρήματος καὶ λιτός, ὁ ἄνθρωπος τῶν στερήσεων, τῶν κόπων καὶ τῶν ταλαιπωριῶν. Ὅλα τὰ ἤθελε διὰ τοὺς ἄλλους καὶ τίποτε διὰ τὸν ἑαυτόν του. Ἐνεθουσίαζε πολλούς, νὰ προσφέρουν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν πτωχῶν, διὰ ἔργα κοινωνικὰ καὶ ἐθνικά, καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος ἔμεινεν εἰς ὅλην του τὴν ζωὴν πτωχὸς καὶ λιτοδίαιτος. Ὅπως ὁ ἴδιος εἶπε κάποτε, «μὲ τὴν χάριν τοῦ Κυρίου μας Χριστοῦ τοῦ Ἐσταυρωμένου καὶ Θεοῦ, δὲν ἔχω οὔτε σακκούλα μήτε σπίτι μήτε κασέλλα μήτε ἄλλο ράσο ἀπ’ αὐτό, ὁποὺ φορῶ». Καὶ κατέληγε: «Ἐγώ, Χριστιανοί μου, βλέπετε διὰ σᾶς πῶς ἀγανακτῶ καὶ κοπιάζω καὶ πῶς κινδυνεύω τὴν ζωὴν μου, διὰ τὴν ἀγάπην σας, καὶ εἶμαι ἕτοιμος καὶ νὰ χύσω τὸ αἷμα μου, ἂν εἶναι θέλημα Θεοῦ καὶ θέλετε νὰ γνωρίσετε σωστὰ τὴν ἀγάπην μου. Τὸ λοιπὸν τώρα καὶ ἐγὼ θέλω τὸν μισθὸν τοῦ κόπου μου. Ἡ πληρωμή μου δὲν εἶναι ἄσπρα καὶ φλουριά. Δὲν θέλω ἐγὼ τέτοια οὔτε ἔχω τί νὰ τὰ κάμω ἢ ποῦ νὰ τὰ βάλω. Ἄλλα θέλω νὰ μοῦ δώσετε διὰ τὸν κόπον μου μίαν ὑπόσχεσιν, νὰ μοῦ τάξετε αὐτὰ ὅλα, ὅπου σᾶς εἶπα, ὅτι θὰ τὰ φυλάξετε καὶ θὰ τὰ βάλετε μέσα εἰς τὴν καρδίαν σας, καὶ πάντα αὐτὰ τὰ θεῖα λόγια, θὰ εἶναι ἡ κουβέντα σας καὶ τὸ μέλημά σας, ὅταν ἀνταμώνεσθε».
. Καὶ φθάνουμε εἰς τὸ τρίτον μεγάλον πνευματικὸν χαρακτηριστικόν. Ἱερομάρτυς! Ὄντως ἠξιώθη νὰ λάβῃ τὸν ἀμαράντινον στέφανον τοῦ μαρτυρίου. Πραγματικὰ τὴν ὁλόψυχον ἀφοσίωσίν του εἰς τὸν Χριστὸν καὶ εἰς τὸ ἔργον τῆς ἱεραποστολῆς, ὅλα αὐτά, τὰ ἐπεσφράγισε μὲ τὸ ἱερὸν μαρτύριόν του. Ἂς ἀφήσωμεν τὸν πρῶτον βιογράφον του νὰ μᾶς διηγηθῇ ἐκτενῶς τὸ μαρτύριόν του. Ἂς τὸν ἀκούσωμεν μὲ συνοχὴν καρδίας καὶ αἰσθήματα κατανύξεως:
. «Κήρυττε ὁ φλογερὸς καλόγερος, ὅταν οἱ ἄνθρωποι τοῦ πασᾶ τὸν ἐπλησίασαν. Τὰ πλήθη ἐσάστισαν κι ἀποτραβήχτηκαν. Ἀλλ᾿ ὁ Κοσμᾶς ἀτάραχος καὶ γαλήνιος “σὰ νὰ πήγαινε σὲ χαρὰ καὶ ξεφάντωσιν”, ἀκολούθησε τοὺς δημίους του. Τὸν ὡδήγησαν εἰς τὸν Χότζα τοῦ Κούρτ, ποὺ τὸν ἐκράτησε μὲ τὴν δικαιολογίαν πὼς τέτοιες εἶχε διαταγὲς ἀπὸ τὸν πασᾶ του. Ὁ ἱεροκήρυξ, κατάλαβε τὴν σημασίαν τῆς συλλήψεως καὶ ἐδόξασεν τὸν Θεόν, γιατί τὸν ἠξίωσε νὰ χύσῃ τὸ αἷμα του, σὰν μάρτυς τῆς ὀρθοδοξίας, ὅπως τόσες φορὲς εἶχεν εὐχηθῆ. Ὕστερα τὸν ἔκλεισαν κάπου κι ὁ Κοσμᾶς ἐπέρασεν ὅλην τὴν νύκτα, ψὰλλοντας χαρούμενα τροπάρια κι ὑμνωδίες τῆς Ἀκολουθίας, “χωρὶς νὰ δείξῃ κανένα σημεῖον λύπης”. Τὴν αὐγὴν τὸν ἐπῆραν, λέγοντες πὼς θὰ τὸν ὁδηγήσουν εἰς τὸν Κοὺρτ πασᾶ. Ἀλλ᾿,ἐνῷ προχωροῦσαν, ἐσταμάτησαν εἰς τὴν θέσιν Μπουγιαλῆ κοντὰ εἰς τὸν Ἄψον ποταμὸν καὶ τὸν ἐπρόσταξαν νὰ ἑτοιμασθῇ. Γονάτισε κι εὐχήθηκε εἰς τὸν Θεόν, “ὅτι διὰ τὴν ἀγάπην Του θυσιάζεται”. Ὕστερα σηκώθηκε κι ηὐλόγησε εἰς τὰ τέσσαρα σημεῖα τοῦ κόσμου. Στρέφοντας τέλος τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὸν οὐρανὸν κι ἀπαγγέλοντας τὸ ψαλμικόν: “Διήλθομεν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος καὶ ἐξήγαγες μὲ εἰς ἀναψυχήν”, ἔτεινεν τὸν τράχηλον εἰς τοὺς δήμιούς του! Ποιὸς γνωρίζει! Τ᾿ ὅραμα τῆς ἀναγεννήσεως καὶ τῆς ἀπελευθερώσεως τοῦ Γένους, ἴσως φτερούγισε ἐμπρὸς εἰς τὰ μάτια του, ὅταν τὸ σχοινὶ θὰ τοῦ᾿ σφιξε τὸν λαιμόν! Κάποια χειρόγραφος σημείωσις, ποὺ φαίνεται, πὼς γράφθηκε ἀπὸ αὐτόπτην ἀναφέρει τὰ ἑξῆς διὰ τὶς τελευταῖες στιγμὲς τοῦ ἁγίου: “Οἱ δήμιοι τὸν ἐκάθησαν κοντὰ εἰς ἕνα δένδρον καὶ ἠθέλησαν νὰ τοῦ δέσουν τὰ χέρια, ἀλλ᾿ ἐκεῖνος δὲν τοὺς ἄφησε, λέγοντάς τους ὅτι δὲν ἀντιστέκεται. Ἔπειτα ἀκούμβησε τὴν ἱερὰν κεφαλήν του εἰς τὸ δένδρον καὶ οὕτω τὸν ἔδεσαν ἀπὸ τὸν λαιμὸν μέ ἕνα σχοινὶ καὶ εὐθὺς μόνον, ποὺ τὸ ἕσφιξαν, ἐπέταξε τὸ θεῖον του πνεῦμα εἰς τὰ οὐράνια, ὄντας εἰς ἡλικίαν ἑξήντα πέντε χρόνων. Τὸ δὲ τίμιον αὐτοῦ λείψανον γυμνώσαντες οἱ δήμιοι τὸ ἔσυραν καὶ τὸ ἔρριψαν εἰς τὸν ποταμὸν μὲ μίαν μεγάλην πέτραν εἰς τὸν λαιμόν. Τὴν νύχτα ἕνας εὐσεβὴς ἐμβαίνοντας εἰς ἕνα μονόξυλον καὶ κάμνων τὸν σταυρόν του, ἐπῆγε διὰ νὰ ἐρευνήσῃ καὶ παρευθὺς βλέπει τὸ λείψανον, ὁπού ἔπλεε ἐπάνω εἰς τὸ νερόν. Ὅθεν τρέχει καὶ ἀγκαλιάζει καὶ τὸ εὐγάζει ἀπὸ τὸν ποταμὸν καὶ ἐνδύσας αὐτὸ μὲ τὸ ρᾶσον του τὸ ἔφερεν εἰς τὴν ἐκκλησίαν τῆς Θεοτόκου καὶ τὸ ἐνταφίασεν ἐν τῷ νάρθηκι τῆς αὐτῆς ἐκκλησίας ἐν τῷ χωρὶῳ Καλικόντασι. Τὸν ἐσκότωσαν 1779, Αὐγούστου 24, ἡμέρα Σάββατον”».
Ἰσαπόστολος, Ἐθναπόστολος, Ἱερομάρτυς.
. Ὁ Πατρο-Κοσμᾶς, ὁ μεγάλος λαϊκὸς ἀναγεννητής. Ἡ ἐπιβλητικότερη φυσιογνωμία τῶν τελευταίων αἰώνων. «Ὁ μάρτυς τῆς πίστεως καὶ τῆς Πατρίδος», ὅπως τὸν ἐχαρακτήρισε ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος, κύριος Χριστόδουλος.
. Θὰ ἔλεγα, ἀδελφοί μου, ὅτι ὅ Ἅγιος Κοσμᾶς στέκεται διὰ μᾶς σήμερα, ποὺ τὸν ἑορτάζομεν ἐδῶ εἰς τὸν Καθεδρικὸν Ναὸν τῶν Ἀθηνῶν, στέκεται, ὡς ἕνα ἐρέθισμα αὐτοσυνειδησίας. Αὐτοσυνειδησίας διὰ τὸ τί εἴμεθα, ποῖες εἶναι οἱ καταβολὲς μας καὶ πρὸς τὰ ποῦ πηγαίνομε. Μήπως εἰς καιροὺς ὑλοφροσύνης, εἰς καιροὺς ἀμφισβητήσεως τῶν ἀξιῶν τῆς ζωῆς, χλεύης καὶ λοιδορίας ἐνίοτε, μὰ καὶ εἰς καιροὺς πνευματικῆς χαλαρότητος, μήπως ζητεῖ καὶ σήμερα τοῦτος ὁ τόπος φλογισμένες καρδιὲς ὡς τοῦ Πατρο-Κοσμᾶ; Μήπως κάποιους νέους, σοβαροὺς καὶ ὑπευθύνους διὰ νὰ βαδίσουν ἐπὶ τὰ ἴχνη τοῦ ἱεροῦ τούτου ἀνδρός, τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ;
. Ποῖος θὰ τολμήσῃ, ἄραγε; Ποῖος θὰ τολμήσῃ; Ὁ τόπος τό᾿ χει ἀνάγκη. Ὁ Θεὸς περιμένει νέους ἱεραποστόλους, ὡς ἦτο ἐκεῖνος, ὁ Πατρο-Κοσμᾶς!
Ἀρχιμ. Χρυσοστόμου Παπαθανασίου
Ἱεροκήρυκος τῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν
Δ/ντοῦ ἰδιαιτέρου Γραφείου Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν
[Λόγος ἐκφωνηθεὶς εἰς τὸν Καθεδρικὸν Ναὸν τῶν Ἀθηνῶν (24.8.2005) ἡμεραν μνήμης ἁγ. Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ]

Κοσμάς ο Αιτωλός: Η ζωή και το σπουδαίο ποιμαντικό του έργο
Ο μοναχός και δάσκαλος Πατροκοσμάς, ο Άγιος Κοσμάς, γεννήθηκε το 1714 στο Μέγα Δένδρο (κατ’ άλλους στον Ταξιάρχη) της επαρχίας Αποκούρου στην Αιτωλία.
Τα πρώτα του γράμματα έμαθε στο ιεροδιδασκαλείο του Λύτσικα στη Σιγδίτσα της Παρνασσίδος και στη Μονή της Αγίας Παρασκευής, στα Βραγγιανά της επαρχίας των Αγράφων. Μετά την αποφοίτησή του διορίσθηκε δάσκαλος στο χωριό Λομποτινά της ορεινής Ναυπακτίας και δίδαξε σε όλη την περιφέρεια του νομού. Αργότερα παρακολούθησε μαθήματα στην Αθωνιάδα Σχολή, με διδασκάλους τον Παναγιώτη Παλαμά και τον Ευγένιο Βούλγαρη.
Το 1759 εκάρη μοναχός στην Ιερά Μονή Φιλοθέου του Αγίου Όρους, ενώ στη συνέχεια κατέφυγε στην Κωνσταντινούπολη και απέσπασε κηρυγματική άδεια από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Σεραφείμ Β’. Στα 1760, περίπου σε ηλικία 46 ετών, αρχίζει το ιεραποστολικό του έργο.
Ο Άγιος Κοσμάς πραγματοποίησε τέσσερις περιοδείες, σχεδόν σ’ όλες τις περιοχές όπου απλωνόταν το ελληνικό στοιχείο. Στην περιοχή της Κωνσταντινουπόλεως και Θράκης, στην ευρύτερη Αχαΐα, στη Θεσσαλία, στη Μακεδονία, στην Ήπειρο, στα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου, στην Αλβανία, ακόμη και στη νότια Σερβία. Ήταν τέτοια η αποδοχή του που, όπως έχει γραφτεί, ακόμη και ο Αλή Πασάς στον τόπο του μαρτυρίου του έκτισε μοναστήρι στην μνήμη του. Αυτή η αποδοχή όμως του απλού λαού προκάλεσε την οργή πολλών, οι οποίοι έσπευσαν στις τουρκικές Αρχές όπου τον συκοφάντησαν ως υποχείριο ρωσικής προπαγάνδας και υποκινητή επανάστασης. Οι Τούρκοι τον συνέλαβαν στη Βόρειο Ήπειρο, όπου τον κρέμασαν στις 24 Αυγούστου 1779. Ενταφιάστηκε κοντά στο χωριό Κολικόντασι της Βορείου Ηπείρου, με έξοδα, όπως επίσης έχει γραφτεί, του Αλή Πασά και επίσημα ανακηρύχθηκε άγιος στα 1961.
Ο Άγιος Κοσμάς πραγματοποίησε τέσσερις περιοδείες, σχεδόν σ’ όλες τις περιοχές όπου απλωνόταν το ελληνικό στοιχείο.
Για είκοσι περίπου έτη περιοδεύει, διδάσκει και τα βάζει με όλους όσοι θεωρεί ότι είναι εχθροί των Ελλήνων. «Και δεν είναι μονάχα το παιδομάζωμα και οι εξωμοσίες, δεν είναι ο τρόμος από την Ανατολή, από τους αλλόθρησκους Αγαρηνούς, είναι και από την Δύση, από τους αιρετικούς, τους Φράγκους, από τους Προτεστάντες, τους Φραγκοτεύτονες. Οι Λατίνοι, οι παπικοί, εκμεταλλεύονται τη σκλαβιά των Ρωμαίων στους Αγαρηνούς και κάνουν χίλια δύο να τους σύρουν με την βία στην πίστη τους την κάλπικη, τη διαβολική».
Το 1775, τέσσερα χρόνια πριν από τον θάνατό του, πέρασε από τη Μονή Γηρομερίου στη Θεσπρωτία όπου έσπευσαν να τον ακούσουν 11.000 κάτοικοι της περιοχής. Ήταν η μεγαλύτερη συγκέντρωση που είχε γίνει μέχρι τότε.
Το κοσμικό όνομα του Πατροκοσμά ήταν Κώνστας, χωρίς να γίνει γνωστό το επώνυμό του.
Μέσα σε 16 χρόνια ελεύθερης δράσης ίδρυσε περίπου 200 σχολεία στην Ήπειρο και αλλού για να μαθαίνουν τα παιδιά ελληνικά, όπως έλεγε, που είναι η γλώσσα της Εκκλησίας: «Να σπουδάζετε και εσείς, αδελφοί μου, να μανθάνετε γράμματα όσον ημπορείτε. Και αν δεν εμάθετε οι πατέρες, να σπουδάζετε τα παιδιά σας, να μανθάνουν τα ελληνικά, διότι και η Εκκλησία μας είνε εις την ελληνικήν. Και αν δεν σπουδάσεις τα ελληνικά, αδελφέ μου, δεν ημπορείς να καταλάβης εκείνα οπού ομολογεί η Εκκλησία μας».
Γιατί οι Τούρκοι τον υποπτεύονταν ως πράκτορα των Ρώσων
Σύμφωνα με τον ιστορικό Πασχάλη Κιτρομηλίδη, η δράση του Κοσμά αποτελεί «ιδιοσυγκρατική έκφραση της ρωσικής προπαγάνδας». Ο Κοσμάς σχετιζόταν με τον Ευγένιο Βούλγαρη και την Αθωνιάδα Σχολή, ενώ ο Πατριάρχης Σεραφείμ συνδεόταν με την πολιτική της Ρωσίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μετά την Ελληνική Επανάσταση του 1770 στην Πελοπόννησο, κατά την περίοδο των Ορλωφικών, οι Τούρκοι τον υποπτεύονταν ως πράκτορα των Ρώσων. Κατ’ άλλους ερευνητές, στην καταδίκη του Κοσμά συνέβαλαν κάποιοι Εβραίοι της Ηπείρου, διότι με το κήρυγμά του κατόρθωσε να μεταφερθεί η διενέργεια του παζαριού από την Κυριακή στο Σάββατο, γεγονός που έφερε οικονομικές ζημίες στους Εβραίους.
Ο Άγιος συχνά αναφερόταν στα κηρύγματά του αρνητικά για τους Εβραίους, πάντως σε κήρυγμά του είχε πει ρητά: «Όσοι αδικήσατε Χριστιανούς ή Εβραίους ή Τούρκους, να δώσετε το άδικον οπίσω». Εναντίον του υπήρξαν επίσης οι Ενετοί, οι κοτσαμπάσηδες, οι πλούσιοι και άλλοι ισχυροί οι οποίοι θεωρούσαν ότι θίγονται. Αντίθετα, ο Κοσμάς είχε τη λαϊκή στήριξη από Χριστιανούς και ακόμα και από Τούρκους. Δεν υπήρξε καμία επίσημη κατηγορία εναντίον του ούτε δικάστηκε πριν από τον θάνατό του. Για την καχυποψία των Ενετών απέναντί του σώζονται μέχρι σήμερα αναφορές κατασκόπου τους για το πρόσωπό του στα ενετικά αρχεία.
Όλα αυτά μάλλον μοιάζουν φυσιολογικά, γιατί έδρασε σε μια περίοδο όπου η Οθωμανική Αυτοκρατορία κατέρρεε και οργίαζαν οι πράκτορες των μεγάλων δυνάμεων. Και τότε αλλά και μετά, ο Πατροκοσμάς για πολλούς δεν ήταν παρά ο κύριος εκφραστής των εθνικών πόθων. Η εικόνα αυτή που είχαν σχηματίσει κάποιοι αποτελεί και τον βασικό λόγο όπου ακόμη και τώρα Αλβανοί εθνικιστές τον χαρακτηρίζουν είτε πράκτορα του σουλτάνου είτε σπορέα της ελληνικής εθνικής ιδεολογίας στο αλβανικό έδαφος. Ανεξάρτητα από τι λένε σήμερα οι Αλβανοί, είναι γεγονός ότι ο Πατροκοσμάς τηρούσε μια ηπιότερη στάση έναντι των μουσουλμάνων σε σύγκριση με τους Εβραίους ή τους καθολικούς. Και αυτή η στάση του έναντι των μουσουλμάνων ήταν που ανάγκασε (όπως έχει γραφτεί) τον Αλή Πασά να ζητήσει να γίνει η ανακομιδή των λειψάνων του αγίου και να χτιστεί ναός στο όνομά του, ο οποίος ολοκληρώθηκε το 1814.
Η επίσημη αγιοκατάταξη έγινε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως στις 20 Απριλίου 1961 και η μνήμη του τιμάται στις 24 Αυγούστου. Επίσης, εκτός από την Ελλάδα, τιμάται αρκετές φορές και από τη Ρωσία, τη Σερβία, τη Βουλγαρία, την Αρμενία, τις ΗΠΑ, την Κύπρο, την Ουκρανία, τη Ρουμανία, το Μαυροβούνιο και την ΠΓΔΜ.
Το κήρυγμά του
Το κήρυγμα του Κοσμά του Αιτωλού διασώθηκε μέσω της προφορικής παράδοσης και για τον λόγο αυτόν η ακρίβειά του είναι σχεδόν αδύνατο να βεβαιωθεί. Στον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό αποδίδεται μια σειρά κειμένων, σημαντικότερες των οποίων είναι οι «Διδαχές» και οι «Προφητείες», που πιστεύεται ότι βασίζονται σε κηρύγματα του ίδιου του Αγίου, που καταγράφηκαν αμέσως ή σύντομα μετά την απαγγελία τους.
Σύμφωνα με την πλειοψηφία των ερευνητών, αποτελούν άμεσες καταγραφές των ομιλιών του, με πιθανότερο σενάριο, κατά τον Ιωάννη Μενούνο, να αποτελούν υπαγορευμένες ομιλίες σε μαθητές του. Σε ό,τι αφορά τη χρονολόγηση των κειμένων, αυτές διαχωρίζονται σε δύο κατηγορίες, με βάση τον χρόνο εκφώνησης και τον χρόνο καταγραφής ή αντιγραφής. Σύμφωνα με τα διασωθέντα πρωτότυπα, τα οποία μας παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τον χρόνο, αυτές εκφωνήθηκαν από το 1772 έως το 1779, ενώ η καταγραφή τους ξεκινάει από το 1780 και φτάνει μέχρι το 1830. Η κάθε διδαχή του δεν φαίνεται να αποτελεί το περιεχόμενο μιας ομιλίας του, αλλά σύνθεση επί μέρους ομιλιών που έκανε σε διάφορους τόπους: έτσι εξηγείται η ανωμαλία ως προς τη διαδοχή των θεμάτων που συζητούνται, αλλά και η συχνή επανάληψη των ίδιων διηγήσεων και ιδεών.
Οι Διδαχές και οι Προφητείες έτυχαν επανειλημμένων αντιγραφών και εκδόσεων και αποτέλεσαν δημοφιλή λαϊκά θρησκευτικά αναγνώσματα. Σε ορισμένα από τα κείμενα αυτά, που έχουν τύχει ερμηνειών και παρερμηνειών, αναπτύσσονται σύγχρονοι προβληματισμοί όπως η έννοια της Ελληνικότητας, του Γένους κ.τ.λ. Τα μόνα σωζόμενα ιδιόχειρα γραπτά του Αγ. Κοσμά είναι μερικές επιστολές.
Την ιερή μνήμη του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού τιμά στις 24 Αυγούστου η Εκκλησία μας.

''Ζούμε στην εποχή που οι Θεολογικές σχολές βγάζουν άθεους, οι Φιλοσοφικές σχολές αγράμματους και οι Νομικές σχολές άδικους..."
~ π. Γεώργιος Μεταλληνός † 19.12.2019
Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης
Η παραπάνω φράση του μακαριστού π. Γεωργίου Μεταλληνού αποτελεί μια βαθιά κριτική της σύγχρονης παιδείας και, ευρύτερα, του πολιτισμού μας. Δεν αφορά απλώς την εκπαίδευση, αλλά την απομάκρυνση της γνώσης από το ήθος, της θεωρίας από το βίο και της επιστήμης από τη σοφία. Η παρατήρηση αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν αναλογιστούμε πόσο έχουμε απομακρυνθεί από το Βυζαντινό μας παρελθόν, μια παράδοση όπου η παιδεία και η πίστη ήταν αλληλένδετες και μορφοποιούσαν τον άνθρωπο ολοκληρωμένα.
Η Ορθόδοξη θεολογία δεν είναι απλή επιστήμη είναι βίωμα σχέσης με τον Θεό. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος υπενθυμίζει ότι ο αληθινός θεολόγος είναι αυτός που «κεκαθαρμένος τω σώματι και ψυχή» γνωρίζει τον Θεό.
Σήμερα, πολλοί από τους υποτιθέμενους κορυφαίους θεολόγους που διδάσκουν τα παιδιά μας και έχουν σημαντικές θέσεις επιρροής της δημόσιας σφαίρας έχουν επηρεαστεί αρνητικά από τις σπουδές τους στο εξωτερικό, όπου η θεολογία διδάσκεται με βάση δυτικά φιλοσοφικά και συστηματικά πρότυπα, αποκομμένα από την Ορθόδοξη Παράδοση. Η θεολογία σιγά σιγά μετατρέπεται σε θεωρητική επιστήμη, αποξενωμένη από την εκκλησιαστική ζωή και τον πνευματικό βίο. Το αποτέλεσμα είναι η γνώση που δεν γεννά πίστη, η θεωρία που δεν μεταμορφώνει, η σοφία που χάνει την ψυχή της.
Η φιλοσοφία στην αρχαιότητα και στους Πατέρες υπήρξε μέσο καλλιέργειας του ανθρώπου και άσκησης αρετής. Ο Σωκράτης την θεώρησε άσκηση ζωής, ενώ ο Μέγας Βασίλειος τόνιζε ότι η φιλοσοφία χωρίς αρετή παράγει στείρες θεωρίες.
Σήμερα, η φιλοσοφία περιορίζεται συχνά σε σχολαστική γνώση, αποκομμένη από τον βίο και την ηθική. Ο π. Μεταλληνός αναφέρεται σε «αγράμματους» όχι ως έλλειψη πληροφοριών, αλλά ως έλλειψη σοφίας και ανθρωπιάς, αποτέλεσμα μιας πνευματικής αποξένωσης από τις ρίζες μας.
Με την σειρά της η νομική, σύμφωνα με την παράδοση, προορίζεται για την απονομή του δίκαιου, όχι για την εξυπηρέτηση συμφερόντων. Ο Αριστοτέλης τη βλέπει ως «διανομή του ίσου», ενώ ο Ιερός Χρυσόστομος υπογραμμίζει ότι οι νόμοι πρέπει να πηγάζουν από το δίκαιο.
Στη σύγχρονη κοινωνία, η Νομική συχνά μετατρέπεται σε τεχνική γνώση χωρίς ηθικό προσανατολισμό, με αποφοίτους που εφαρμόζουν τον νόμο μηχανικά, χωρίς σύνδεση με το δίκαιο. Οι «άδικοι» που επισημαίνει ο π. Μεταλληνός είναι το αποτέλεσμα μιας παιδείας που έχει χάσει το ήθος και την παράδοση.
Εν ολίγοις οι Πατέρες θεωρούν την παιδεία ως μεταμόρφωση του ανθρώπου, όπου η γνώση συνδέεται με τη ζωή και την πίστη. Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης μιλά για τη σταδιακή «καθ’ ομοίωσιν Θεού» μορφοποίηση του ανθρώπου.
Η άκριτη δυτικολαγνεία και η απομάκρυνση από το Βυζαντινό μας πνευματικό παρελθόν έχουν δημιουργήσει μια κοινωνία που αντιγράφει ξένα πρότυπα χωρίς κριτική σκέψη. Όπου η γνώση δεν μορφώνει, όπου οι τίτλοι δεν συνδέονται με βίο και πίστη και η κοινωνία αναπόφευκτα οδηγείται σε μια συλλογική -ποίηση.
Η φράση του π. Μεταλληνού δεν αποτελεί απλή κριτική αλλά είναι μια στοχαστική προειδοποίηση. Η παιδεία που αποσυνδέεται από το ήθος, τη σοφία και το βίο παράγει ανθρώπους με γνώσεις αλλά χωρίς ψυχή, με τίτλους αλλά χωρίς σοφία, με νόμους αλλά χωρίς δικαιοσύνη.
Καταλήγοντας η λύση βρίσκεται στην επανασύνδεση με την πνευματική μας κληρονομιά το Βυζαντινό παρελθόν που ενώνει γνώση, πίστη και αρετή, ώστε η παιδεία να γίνει πηγή ζωής και μεταμόρφωσης. Μόνο τότε η κοινωνία θα γεννήσει πιστούς, σοφούς και δίκαιους ανθρώπους που ζουν και αναπνέουν τη σοφία, αντί να ακολουθούν τυφλά ξένα πρότυπα.

Το ανατρεπτικό για την εποχή του κήρυγμα για την πίστη, την παιδεία και την κοινωνική ευθύνη»
ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ: ΕΝΑΣ ΑΓΙΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ
Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, ο μεγάλος ιεραπόστολος και διδάχος του Γένους, υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές της Ορθόδοξης Εκκλησίας κατά τους δύσκολους χρόνους της Τουρκοκρατίας. Η δράση του δεν περιορίστηκε στην ανανέωση της πνευματικής ζωής των ανθρώπων, αλλά επεκτάθηκε και σε ζητήματα παιδείας, κοινωνικής ευθύνης, οικογενειακής ζωής και ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Μέσα από το απλό και άμεσο κήρυγμά του, ο Άγιος Κοσμάς ανέδειξε μια μορφή «προοδευτικότητας» βαθιά ριζωμένη στην παράδοση της Εκκλησίας.
Η λέξη «προοδευτικότητα» χρειάζεται, βέβαια, προσοχή όταν χρησιμοποιείται για έναν άγιο του 18ου αιώνα. Δεν θα ήταν ιστορικά ακριβές να μεταφέρουμε αυτούσιες σύγχρονες πολιτικές ή κοινωνικές αντιλήψεις στην εποχή του. Ωστόσο, μπορούμε να μιλήσουμε για προοδευτικό πνεύμα με την έννοια της προσπάθειας του Αγίου να υπερβεί την αμάθεια, την κοινωνική αδικία, τις προκαταλήψεις και την πνευματική αδιαφορία, οδηγώντας τον άνθρωπο σε μια ζωή φωτισμένη από το Ευαγγέλιο.
Η παιδεία ως ανάγκη και δικαίωμα
Ένα από τα χαρακτηριστικότερα στοιχεία της δράσης του Αγίου Κοσμά ήταν η ιδιαίτερη έμφαση που έδωσε στην παιδεία. Περιόδευσε σε περιοχές όπου η έλλειψη σχολείων και η αμάθεια αποτελούσαν σοβαρά προβλήματα και ενθάρρυνε τους ανθρώπους να ιδρύουν και να στηρίζουν σχολεία.
Για τον Άγιο Κοσμά, η μόρφωση δεν αποτελούσε πολυτέλεια ούτε προνόμιο λίγων. Ήταν μέσο πνευματικής αφύπνισης και ελευθερίας. Η γνώση των Γραμμάτων μπορούσε να βοηθήσει τον άνθρωπο να κατανοήσει καλύτερα την πίστη του, να διακρίνει την αλήθεια από την πλάνη και να αντιμετωπίσει την άγνοια που γεννά φόβο και εξάρτηση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η παιδευτική του προσπάθεια δεν ήταν αποκομμένη από την εκκλησιαστική ζωή. Για τον Άγιο Κοσμά, η παιδεία δεν ήταν αυτοσκοπός. Ο άνθρωπος καλείται να καλλιεργεί τόσο τον νου όσο και την καρδιά του. Η αληθινή μόρφωση οδηγεί στη σοφία, όταν συνοδεύεται από ήθος, αγάπη και σεβασμό προς τον συνάνθρωπο.
Ένα κήρυγμα απλό και κατανοητό
Η προοδευτικότητα του Αγίου Κοσμά φαίνεται ακόμη και στον τρόπο με τον οποίο κήρυττε. Δεν απευθυνόταν σε ένα μικρό κύκλο μορφωμένων ανθρώπων, αλλά σε ολόκληρο τον λαό. Χρησιμοποιούσε απλή γλώσσα, παραδείγματα από την καθημερινότητα και εικόνες που μπορούσαν να κατανοήσουν ακόμη και οι πλέον αγράμματοι ακροατές.
Αυτή η επιλογή δεν ήταν απλώς θέμα επικοινωνιακής τεχνικής. Αποτελούσε βαθιά ποιμαντική στάση. Ο Άγιος δεν θεωρούσε ότι το Ευαγγέλιο ανήκει σε μια μορφωμένη ελίτ. Το μήνυμα του Χριστού απευθύνεται σε κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από κοινωνική θέση, οικονομική κατάσταση ή μορφωτικό επίπεδο.
Το κήρυγμά του ήταν άμεσο, συγκεκριμένο και πρακτικό. Δεν περιοριζόταν σε θεωρητικές διατυπώσεις, αλλά συνδεόταν με τον τρόπο ζωής των ανθρώπων. Η πίστη έπρεπε να μεταμορφώνει την καθημερινότητα και να γίνεται αγάπη, δικαιοσύνη, εγκράτεια και υπευθυνότητα.
Η αξία του ανθρώπινου προσώπου
Στον πυρήνα της διδασκαλίας του Αγίου Κοσμά βρίσκεται η βαθιά χριστιανική αντίληψη για την αξία κάθε ανθρώπου. Ο άνθρωπος δεν αξιολογείται με βάση τον πλούτο, την κοινωνική του θέση ή την καταγωγή του, αλλά ως πρόσωπο πλασμένο κατ’ εικόνα Θεού.
Από αυτή την αντίληψη πηγάζει και η αυστηρή κριτική του απέναντι στην αδικία, στην εκμετάλλευση και στην πλεονεξία. Ο Άγιος στηλίτευε την αδιαφορία των ισχυρών απέναντι στους αδύναμους και καλούσε τους ανθρώπους σε έμπρακτη αγάπη και αλληλεγγύη.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται μία από τις πιο επίκαιρες πλευρές του κηρύγματός του. Η Εκκλησία δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια θρησκευτικότητα που αφορά μόνο την ιδιωτική ζωή του ανθρώπου. Η πίστη έχει κοινωνικές συνέπειες. Ο χριστιανός καλείται να ενδιαφέρεται για τον διπλανό του, να μην εκμεταλλεύεται την ανάγκη του άλλου και να χρησιμοποιεί τα αγαθά που διαθέτει με υπευθυνότητα.
Η θέση της γυναίκας και η οικογενειακή ζωή
Ο Άγιος Κοσμάς αναφερόταν συχνά στην οικογένεια, στην ανατροφή των παιδιών και στην ανάγκη να υπάρχει σεβασμός και τάξη μέσα στην κοινωνία. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η επιμονή του στην καλλιέργεια και τη μόρφωση των νέων.
Η προσέγγισή του χρειάζεται να διαβάζεται μέσα στο ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο του 18ου αιώνα. Παρ’ όλα αυτά, η έμφαση που έδινε στην πνευματική καλλιέργεια και στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια αναδεικνύει ένα σημαντικό στοιχείο της ποιμαντικής του: κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να εγκαταλείπεται στην άγνοια και στην πνευματική εγκατάλειψη. Η τραγική θέση της γυναίκας, την οποία κληρονόμησε η υπόδουλη ελληνική κοινωνία από τους βαρβάρους και αλλοθρήσκους Οθωμανούς, ήταν γι’ αυτόν ένας όνειδος, μια σοβαρή παράβαση των αρχών της χριστιανικής πίστης στην ισότητα των ανθρώπων, ξέχωρα από τη διάκριση των φύλων και κάθε ιδιαιτερότητα. Συμβούλευε να σπουδάζουν και οι θυγατέρες, όπως και οι γιοί. Ακόμη συμβούλευε με έμφαση να σέβονται οι άνδρες τις γυναίκες τους, φέροντας παραδείγματα από ζευγάρια Αγίων της Εκκλησίας μας.
Η κριτική στην κοινωνική και οικονομική αδικία
Ο Άγιος Κοσμάς δεν φοβήθηκε να μιλήσει για δύσκολα κοινωνικά ζητήματα. Έλεγχε την πλεονεξία, την αισχροκέρδεια και την καταπίεση των φτωχών. Καλούσε τους ανθρώπους να μην κάνουν το χρήμα κριτήριο της ζωής τους και να θυμούνται ότι ο πλούτος έχει νόημα μόνο όταν γίνεται αφορμή προσφοράς.
Η στάση αυτή δεν αποτελεί μια απλή κοινωνική μεταρρύθμιση με τη σύγχρονη έννοια. Είναι καρπός της ευαγγελικής αντίληψης για τα υλικά αγαθά. Η περιουσία δεν είναι αυτοσκοπός και ο συνάνθρωπος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μέσο προσωπικού κέρδους.
Έτσι, το κήρυγμα του Αγίου αποκτά μια κοινωνική διάσταση που παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη. Σε μια εποχή όπου η επιτυχία συχνά μετριέται με την κατανάλωση και την οικονομική ισχύ, η φωνή του θυμίζει ότι η αξία του ανθρώπου δεν βρίσκεται σε όσα κατέχει, αλλά σε αυτό που είναι ενώπιον του Θεού και στον τρόπο με τον οποίο αγαπά τον συνάνθρωπό του.
Προοδευτικότητα χωρίς αποκοπή από την Παράδοση
Ίσως το σημαντικότερο μάθημα από το παράδειγμα του Αγίου Κοσμά είναι ότι η αληθινή ανανέωση δεν προϋποθέτει την εγκατάλειψη της παράδοσης. Ο Άγιος υπήρξε βαθιά παραδοσιακός και ταυτόχρονα εξαιρετικά δυναμικός και ανανεωτικός στην ποιμαντική του δράση.
Δεν προσπάθησε να δημιουργήσει ένα νέο Ευαγγέλιο. Προσπάθησε να κάνει το Ευαγγέλιο κατανοητό και ζωντανό για τους ανθρώπους της εποχής του. Η προοδευτικότητα, επομένως, δεν βρίσκεται στην άρνηση της παράδοσης, αλλά στην ικανότητα να μεταδίδεται η διαχρονική αλήθεια με τρόπο που να απαντά στις πραγματικές ανάγκες κάθε εποχής.
Αυτό αποτελεί και μια μεγάλη πρόκληση για το σύγχρονο εκκλησιαστικό κήρυγμα. Η Εκκλησία καλείται να παραμένει πιστή στην αποστολική και πατερική παράδοση, χωρίς όμως να φοβάται να συνομιλεί με τα ερωτήματα του σύγχρονου ανθρώπου.
Το μήνυμα του Αγίου Κοσμά σήμερα
Σήμερα, περισσότερο από δύο αιώνες μετά το μαρτύριό του, ο Άγιος Κοσμάς εξακολουθεί να μιλά στον άνθρωπο. Όχι επειδή οι ιστορικές συνθήκες είναι ίδιες με εκείνες της εποχής του, αλλά επειδή τα βασικά ανθρώπινα προβλήματα παραμένουν: η αδικία, η πλεονεξία, η αμάθεια, η απομόνωση, η αδιαφορία για τον συνάνθρωπο και η αναζήτηση νοήματος.
Η επικαιρότητα του Αγίου δεν βρίσκεται στην προσπάθεια να τον παρουσιάσουμε ως «σύγχρονο» με τους σημερινούς όρους. Βρίσκεται ακριβώς στο αντίθετο: στο ότι, παραμένοντας πιστός στην Ορθόδοξη πίστη και στην παράδοση της Εκκλησίας, μπόρεσε να απαντήσει με τόλμη στις ανάγκες της δικής του εποχής.
Το παράδειγμά του μας υπενθυμίζει ότι το εκκλησιαστικό κήρυγμα δεν πρέπει να φοβάται τα πραγματικά προβλήματα του ανθρώπου. Χρειάζεται λόγο αληθινό, κατανοητό και ποιμαντικό· λόγο που να συνδέει την πίστη με τη ζωή και τη θεολογία με την καθημερινή πράξη.
Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός υπήρξε, με αυτή την έννοια, ένας ανανεωτής χωρίς να είναι αποδομητής της παράδοσης, ένας άνθρωπος που κοίταξε μπροστά χωρίς να ξεχάσει τις ρίζες του. Και ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη μορφή προοδευτικότητας που μπορεί να προσφέρει η Εκκλησία: όχι την άκριτη υιοθέτηση κάθε νέου, αλλά τη δημιουργική και θαρραλέα παρουσία του αιώνιου Ευαγγελίου μέσα σε κάθε νέα εποχή.
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού

ΥΠΕΡΑΓΙΑ ΘΕΟΤΟΚΕ, ΠΡΕΣΒΕΥΕ ΥΠΕΡ ΗΜΩΝ
«Όσοι αρνούνται ότι, η Παναγία είναι και Θεοτόκος, αρνούνται την Θεότητα του Χριστού!»!!!
Άγις Γρηγόριος ο Θεολόγος

Ὅλοι διαπιστώνουμε ὅτι ἡ κατάσταση τοῦ κόσμου μας δὲν εἶναι καθόλου εὐχάριστη.
Ἡ κοινωνία στὴν ὁποία ζοῦμε παρουσιάζει τὴν εἰκόνα ἑνὸς βαρειὰ ἀσθενοῦς. Οἱ καθημερινὲς εἰδήσεις ἔχουν σχέση μὲ πολέμους καὶ ἐγκλήματα, μὲ ἀδικίες καὶ ἀτιμίες, μὲ κρίσεις καὶ σκάνδαλα. Καὶ ὁ μικρὸς καθημερινός μας βίος εἶναι γεμάτος ἀπὸ ἀγωνίες καὶ στενοχώριες, ἀπὸ ἄγχος καὶ ἀνασφάλεια. Κι ὅλοι διερωτώμαστε, γιατὶ ὁ κόσμο μας νὰ παρουσιάζη αὐτὴ τὴν τραγικὴ εἰκόνα;
Τὴν ἀπάντηση, μαζὶ μὲ τὴ λύση τοῦ προβλήματος, μᾶς τὴ δίνει ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία. Μὲ τὸ Εὐαγγέλιό της μᾶς ἀποκαλύπτει ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι πλασμένος ἀπὸ τὸν Θεὸ γιὰ νὰ ἐκπληρώση τὸν βασικὸ σκοπὸ τῆς ὑπάρξεώς του. Κι αὐτὸς ὁ σκοπός εἶναι νὰ ἑνωθῆ μὲ τὸν Θεό, διότι αὐτὸς μόνος εἶναι «ἡ ἀστείρευτη πηγὴ τῆς ζωῆς». Ἑπομένως, ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ κάνει τὸ κάθε τι γιὰ νὰ φθάση πιὸ κοντὰ στὸν Θεό καὶ νὰ κληρονομήση ἔτσι τὴν βασιλεία τοῦ Θεοῦ, τὴν αἰώνια ζωή.
Ὅμως οἱ περισσότεροι ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους ἔχουν χάσει ἀπὸ τὰ μάτια τους τὸν ἀληθινὸ σκοπὸ τοῦ βίου τους καὶ τὸν ἔχουν ἀντικαταστήσει μὲ ἄλλους σκοπούς, πρόσκαιρους καὶ δευτερεύοντες. Ἀπὸ τότε ποὺ συνειδητοποίησαν τὸν ἑαυτό τους, ἔχουν ὡς κύριο μέλημά τους νὰ ἀπολαύσουν ὅσο τὸ δυνατὸν περισσότερο τὰ ὑλικὰ ἀγαθά. Γι’ αὐτὸ καὶ διαθέτουν ὅλο τὸν χρόνο καὶ ὅλες τους τὶς δυνάμεις, γιὰ νὰ γίνουν κάποια μέρα ἐπιτυχημένοι καὶ εὐτυχισμένοι κατὰ κόσμον. Νὰ κατοικήσουν σὲ πολυτελέστερα σπίτια, νὰ κινηθοῦν μὲ ἀκριβότερα αὐτοκίνητα, νὰ διασκεδάσουν μὲ περισσότερη σπατάλη, νὰ ἀποκτήσουν ἀξιώματα μὲ δόξα καὶ νὰ χαροῦν κάθε ἄλλη ὑλικὴ ἀπόλαυση. Τὸν Θεὸ τὸν θυμοῦνται μόνο στὶς δύσκολες ὧρες τοῦ βίου τους, στὸν κίνδυνο, στὴν ἀρρώστεια καὶ στὸν θάνατο. Κι τότε δὲν τὸν ἐπιζητοῦν γιὰ νὰ τοὺς δείξη τὸν δρόμο καὶ νὰ τοὺς ἐνισχύση νὰ κληρονομήσουν τὴν αἰώνια ζωή. Τὸν θέλουν μόνο γιὰ νὰ τοὺς βοηθήση νὰ περάσουν καλὰ στὴν ἐπίγεια ζωὴ. Ἤ ἔστω, νὰ κερδίσουν τὴν αἰώνια ζωή, ὅπως αὐτοὶ τὴν ἀντιλαμβάνονται, ἀλλὰ νὰ μὴ χάσουν τὶς ὑλικές ἀπολαύσεις αὐτῆς τῆς ζωῆς. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ἔχασαν ἀπὸ τὰ μάτια τους τὸν πραγματικὸ σκοπὸ καὶ προορισμὸ τῆς ὑπάρξεώς τους. Γι’ αὐτὸ βιώνουν τὴν τραγικότητά τους.
Αὐτὴ τὴν εἰκόνα τοῦ συγχρόνου ἀνθρώπου, ποὺ ἔχασε τὸν προσανατολισμό του, τὴν βλέπουμε καθαρὰ στὸν πλούσιο τοῦ σημερινοῦ Εὐαγγελίου. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως ὅτι γνωρίζει καλὰ ποιὸς εἶναι ὁ κύριος σκοπὸς τοῦ βίου του καὶ ἐπιδιώκει μὲ ζῆλο νὰ τὸν ἐκπληρώση. Γι αὐτὸ καὶ ἐρωτᾶ τὸν Χριστό: «Διδάσκαλε ἀγαθέ, τὶ καλὸ νὰ κάνω γιὰ νὰ ἔχω αἰώνια ζωή»;
Στὴν πραγματικότητα ὅμως δὲν ἔχει ξεκαθαρισμένη ἀντίληψη γιὰ τὴν αἰώνια ζωὴ. Δὲν τὴν γνωρίζει ὡς πνευματικὴ ζωή, ὅπως τὴν ἀποκάλυψε ὁ Χριστός. Τὴν βλέπει ὡς ἀτέλειωτη ζωὴ μὲ τὶς ἀπολαύσεις αὐτοῦ τοῦ κόσμου. Αἰώνια ζωὴ γι αὐτὸν εἶναι τὰ πλούτη του. Τὸ μόνο ποὺ τοῦ λείπει εἶναι νὰ μπορῆ νὰ μὴν πεθάνη, γιὰ νὰ τὰ ἀπολαμβάνη αἰώνια. Γι αὐτὸ καὶ στὸ τέλος ἀρνεῖται νὰ κάνη ὅ,τι τοῦ παραγγέλλει ὁ Χριστός· δηλαδή, νὰ μοιράση τὰ πλούτη του καὶ νὰ τὸν ἀκολουθήση. Ὅπως σημειώνει ὁ εὐαγγελιστής, «ὅταν ὅ νέος ἄκουσε αὐτὸ τὸν λόγο ἔφυγε λυπημένος, διότι εἶχε πολλὰ κτήματα».
Ὁ καρδιογνώστης Χριστός γνωρίζει πολὺ καλὰ ὅτι ὁ πλούσιος, ποὺ στέκεται μπροστά του, ἔχει χάσει ἀπὸ τὰ μάτια του τὸν πραγματικό του στόχο. Ἡ προσωρινὴ λάμψη τοῦ πλούτου καὶ ὁ σκοτισμὸς ἀπὸ τὸ πάθος τῆς φιλαργυρίας δὲν τὸν ἐπιτρέπουν νὰ ἰδῆ μακρύτερα καὶ νὰ κατανοήση ποιὰ εἶναι ἡ ἀληθινὴ αἰώνια ζωή, ποὺ προσφέρει ὁ Χριστός. Οὔτε τὸν ἴδιο τὸν Χριστὸ τὸν γνωρίζει πραγματικά, ἀφοῦ τὸν πιστεύει ἁπλῶς ὡς ἕνα σοφὸ διδάσκαλο καὶ ὄχι ὡς Θεό. Γι αὐτὸ καὶ τὸν προσφωνεῖ, ‘Διδάσκαλε ἀγαθέ’.
Ἔχοντας αὐτὰ τὰ δεδομένα ὁ Χριστός ἐπιχειρεῖ νὰ θεραπεύση τὸν πλούσιο ἄρχοντα. Πρῶτα πρῶτα θέλει νὰ τὸν βοηθήση νὰ μάθη ποιὸς εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Ἰησοῦς. Ὅτι δηλαδὴ εἶναι ὁ ἀληθινὸς Θεός, καὶ ἑπομένως εἶναι ὁ κατάλληλος πνευματικὸς γιατρός, ὥστε νὰ τοῦ δείξη ἐμπιστοσύνη καὶ νὰ δεχθῆ τὶς συμβουλές του. Ὕστερα τοῦ προτείνει δύο δραστικὰ φάρμακα, ποὺ θὰ τὸν βοηθήσουν νὰ γνωρίση τὴν ἀληθινη αἰώνια ζωὴ καὶ νὰ τὴν κληρονομήση. Τὸ ἕνα εἶναι ἡ τήρηση τῶν ἐντολῶν. Ὁ πλούσιος ὁμολογεῖ ὅτι ἐφύλαξε τὶς ἐντολὲς ἀπὸ τὰ μικρά του χρόνια. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως νὰ τηρῆ κάποιος μόνον τυπικὰ τὶς ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ. Χρειάζεται νὰ τὶς τηρῆ ἀπὸ ἀγάπη στὸν Θεό, καὶ νὰ εἶναι πρόθυμος νὰ κάνη ὅ,τι ἄλλο κι ἄν τοῦ ζητήση. Ἔτσι μποροῦν νὰ καθαρισθοῦν οἱ πνευματικές του αἰσθήσεις, ὥστε νὰ μὴν θαμβώνεται ἀπὸ τὴν προσωρινὴ λάμψη τοῦ πλούτου καὶ νὰ βλέπη μακρύτερα τὴ λάμψη τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν. Αὐτὸ ὅμως δὲν συνέβη στὸν πλούσιο τοῦ εὐαγγελίου.
Τὸ δεύτερο φάρμακο, τὸ ἀκόμη πιὸ δραστικό, εἶναι νὰ ὑπέρβῆ τὶς ἐντολὲς, νὰ διαλέξη τὴν τέλεια ἀκτημοσύνη καὶ νὰ ἀφοσιωθῆ ἀπόλυτα στὸν Θεὸ, ἀκολουθώντας τὸν Ἰησοῦ Χριστό. Αὐτὸ μπορεῖ νὰ τὸν βοηθήση νὰ ἀποκολλήση τὴν καρδιά του ἀπὸ τὰ ἐφήμερα ἀγὰθά καὶ νὰ τὴν προσκολλήση στὰ αἰώνια, αὐτὰ ποὺ ἑτοίμασε ὁ Θεὸς γιὰ ὅσους τὸν ἐμπιστεύονται καὶ τὸν ἀκολουθοῦν.
Ὁ πλούσιος τοῦ Εὐαγγελίου δὲν βρῆκε τὴ δύναμη νὰ νικήση τὸ πάθος τῆς φιλαργυρίας καὶ ἔτσι ἔχασε τὴν εὐκαιρία νὰ ἀπολαύση αὐτὸ ποὺ στὸ βάθος ἐπιθυμοῦσε, τὴν ἀληθινὴ καὶ αἰώνια εὐτυχία. Ἀρνήθηκε νὰ ἐφαρμόση τὴ θεραπευτικὴ συνταγὴ τοῦ Χριστοῦ καὶ ἔγινε περίλυπος. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἔδωκε τὴν ἀφορμὴ στὸν Χριστὸ νὰ μᾶς διδάξη πόσο μεγάλο ἐμπόδιο γιὰ τὴν ἀληθινὴ ζωὴ εἶναι ἡ φιλαργυρία λέγοντας, «Ἀλήθεια σᾶς λέγω, ὅτι δύσκολα πλούσιος ἄνθρωπος θὰ μπῆ στὴ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Πάλι σᾶς λέγω ὅτι εἶναι εὐκολώτερο νὰ περάση μία καμήλα ἀπὸ τὴν τρύπα μιᾶς βελόνας παρὰ πλούσιος νὰ μπῆ στὴ βασιλεία τοῦ Θεοῦ».
Ἀδελφοί, ἄς ἀγωνισθοῦμε νὰ προσελκύσουμε τὴ χάρη τοῦ Θεοῦ, γιὰ νὰ καθαρισθῆ ὁ ἑαυτός μας ἀπὸ τὸ φοβερὸ πάθος τῆς φιλαργυρίας. Ἀμήν.
Ἐκ τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως

Ολίγα περί Παραδείσου
Στό σημερινό μου κήρυγμα, ἀδελφοί χριστιανοί, θά σᾶς πῶ λίγα λόγια γιά τόν Παράδεισο. Μέ πόνο πρέπει νά παρατηρήσουμε ὅτι στήν σημερινή ἐποχή δέν ἀκούονται κηρύγματα γιά τόν Παράδεισο, οὔτε γιά τήν κόλαση, οὔτε γιά τήν παρθενική ζωή, ἐνῶ παλαιότερα θυμᾶμαι ἐγώ σάν παιδί, ὅτι οἱ ἱεροκήρυκες ὅλα τους τά κηρύγματα τά τελείωναν μέ τήν εὐχή νά εἰσέλθουμε στήν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, δηλαδή, στόν Παράδεισο. Καί παλαιότερα ἀκόμη ἀκουόταν σάν κύρια καί καλύτερη εὐχή τό, «καλό παράδεισο»!
Γιά τόν Παράδεισο, λοιπόν, θά σᾶς μιλήσω σήμερα, ἀδελφοί, σέ ἕνα ὀλιγόλεπτο κήρυγμα. Καί λαμβάνω τήν ἀφορμή νά μιλήσω γιά τό θέμα αὐτό ἀπό τό σημερινό ἅγιο Εὐαγγέλιο, πού μᾶς εἶπε γιά κάποιον πού πλησίασε τόν Χριστό καί τόν ρώτησε, τί νά κάνει γιά νά κερδίσει τήν αἰώνια ζωή, δηλαδή, τόν Παράδεισο.
Γιά νά μή σᾶς ἀργῶ, ἀγαπητοί μου, σᾶς λέγω σύντομα ὅτι ὁ Θεός ἔκανε τόν ἄνθρωπο γιά νά ἔχει στενή κοινωνία μαζί Του, γιά νά ζεῖ στόν Παράδεισο. Δημιούργησε ὁ Θεός τόν ἄνθρωπο μᾶς λέει ἡ Ἁγία Γραφή καί τόν ἔβαλε στόν Παράδεισο, ἐκεῖ πού ἦταν Αὐτός. Καί ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖ ζοῦσε μέσα στήν ἀγκαλιά τοῦ Θεοῦ, μέσα στήν Χάρη Του καί τήν δόξα Του, θέλω νά πῶ. Ὁ νοῦς του συστρεφόταν σάν στρόφιγγας γύρω ἀπό τόν Θεό καί αὐτό ἦταν γιά τόν ἄνθρωπο ἡ εὐτυχία του, ἦταν ἡ φυσική του, ἡ νορμάλ ζωή, γιατί πλάστηκε γιά τόν Θεό. Ἀλλά ἔγινε ἔπειτα ἡ θλιβερή πτώση. Ὁ ἄνθρωπος, δηλαδή, ἁμάρτησε. Καί ἐπειδή τό κακό δέν μπορεῖ νά ἔχει σχέση μέ τό καλό, γιατί ὁ Θεός δέν μπορεῖ νά συγκατοικήσει μέ τό κακό, ἐξεβλήθη, ἐξορίστηκε ὁ ἄνθρωπος ἀπό τόν Παράδεισο. Καί ποῦ τόν ἔβαλε ὁ Θεός; Τόν ἔβαλε «ἀπέναντι τοῦ Παραδείσου»! Γιατί «ἀπέναντι»; Γιά νά τόν βλέπει ὁ ἄνθρωπος καί νά σκέπτεται: Ποῦ ἤμουν καί ποῦ ἦρθα…! Τί εἶχα καί τί ἔχασα!… Καί τό ὅλο ἔργο τοῦ ἀνθρώπου ἔξω ἀπό τόν Παράδεισο εἶναι τό νά σκέπτεται πῶς νά ξαναμπεῖ στόν Παράδεισο, πῶς νά γίνει πάλι εὐτυχισμένος. Καί ὅλη ἡ Ἁγία Γραφή, ἡ Παλαιά Διαθήκη πρῶτα, μᾶς παρουσιάζει πόσο ἄθλια εἶναι ἡ ζωή τοῦ ἀνθρώπου ἔξω ἀπό τόν Παράδεισο καί μᾶς λέει μυστικά-μυστικά, ὅτι θά ξαναμποῦμε σ᾽ αὐτόν μέ τόν ἐρχομό τοῦ Μεσσία. Καί ἡ Καινή Διαθήκη ἔπειτα μᾶς λέει καί μᾶς μιλάει καθαρά καί δυνατά, καί ὄχι μυστικά, ὅτι ἦρθε ὁ Μεσσίας, ὁ Ἰησοῦς Χριστός, καί ἄνοιξε τόν Παράδεισο. Καί μπαίνουν σ᾽ αὐτόν, καί μπαίνουν καί μπαίνουν, πατριάρχες καί ἀσκητές καί οἰκογενειάρχες καί ἀπό κάθε ἰδίωμα ἄνθρωποι. Καί ξέρετε, χριστιανοί μου, ποιός μπῆκε πρῶτος στόν Παράδεισο; Ἕνας πολύ-πολύ ἁμαρτωλός, ἕνας κλέφτης καί κακοποιός. Τόσο κακοποιός πού ἡ κοινωνία τοῦ εἶπε, «δέν ὑποφέρεσαι», καί τόν καταδίκασε γιά ὄσα ἔκανε νά πεθάνει φρικτό θάνατο καρφωμένος σέ ξύλο. Ὁ ληστής, αὐτός μπῆκε πρῶτος στόν Παράδεισο, γιατί ἀπό τό ξύλο καρφωμένος εἶπε στόν Χριστό, «μνήσθητί μου, Κύριε, ὅταν ἔλθῃς ἐν τῇ βασιλείᾳ Σου». Καί ὁ Χριστός τοῦ εἶπε ἀπό τόν Σταυρό Του καί Αὐτός, ὄπου ἀνέβηκε γιά τήν σωτηρία μας, τοῦ εἶπε, «σήμερα θά εἶσαι μαζί μου στόν Παράδεισο»! Ὁ ληστής, λοιπόν, ὁ πολύ ἁμαρτωλός, αὐτός μπῆκε πρῶτος στόν Παράδεισο. Μέ τήν ἁμαρτία τῶν πρωτοπλάστων ἔκλεισε ὁ Παράδεισος, ἀλλά μέ τόν σταυρικό Του θάνατο, ὁ Χριστός, δηλαδή, μέ τόν Σταυρό Του σάν μέ κλειδί, ἄνοιξε τόν Παράδεισο.
Παράδεισος, λοιπόν, κατά τά παραπάνω, εἶναι τό νά ζεῖ ὁ ἄνθρωπος τήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, τό νά ἀπολαμβάνει τήν δόξα Του, γιά τήν ὁποία καί πλάστηκε. Καί αὐτή ἡ γεύση τοῦ Παραδείσου ἀρχίζει ἀπό τότε πού ὁ ἄνθρωπος γνωρίζει τόν Χριστό καί συνεχίζεται καί συνεχίζεται διαρκῶς καί δέν τελειώνει ποτέ τῶν ποτῶν! Δηλαδή, ὁ Παράδεισος ἀρχίζει ἀπό τήν γήινη αὐτή ζωή μέ τήν γνωριμία μας καί τήν σχέση μας μέ τόν Χριστό καί συνεχίζεται καί μετά τόν θάνατό μας στήν ἐπουράνιο Βασιλεία τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλά ἀρχίζει ἀπό αὐτήν τήν ἐπίγεια ζωή. Καί ἄν δέν ἀρχίσει γιά ᾽μᾶς ὁ Παράδεισος ἀπό αὐτήν τήν ζωή, μήν περιμένουμε νά τόν ἀπολαύσουμε μελλοντικά, στήν ἄλλη ζωή, μετά τόν θάνατό μας.
Γιά νά τό πῶ ἁπλᾶ, ἀλλά κατανοητά καί πρακτικά, ἀδελφοί, παράδεισος εἶναι αὐτό πού ἔνοιωθε ὁ ἅγιος Νεκτάριος ὅταν προσευχόταν γονατιστός στήν Παναγία τήν Χρυσολεόντισσα καί ἔλεγε καί ἔλεγε καί δέν τελείωνε. Ἤ, Παράδεισος εἶναι αὐτό πού ἔνοιωθε ὁ παπα-Τύχων ὁ ἁγιορείτης ὅταν λειτουργοῦσε ἤ ὁ ἅγιος παπα-Νικόλας ὁ Πλανᾶς, ὁ ἁπλοῦς, πού ἄρχιζε τήν Θεία Λειτουργία ἀπό τό πρωί καί τήν τελείωνε στίς 3 τό ἀπόγευμα. Ναί, Παράδεισος εἶναι ἡ Θεία Λειτουργία. Ἐκεῖ ἔχουμε ζωντανά τήν παρουσία τοῦ Θεοῦ μας καί τόν ἀπολαμβάνουμε τρώγοντας ἀπό τό Δένδρο τῆς Ζωῆς, κοινωνοῦντες, δηλαδή, τό Σῶμα καί τό Αἷμα τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ποιοί ὅμως γεύονται γλυκά καί ἀπολαυστικά αὐτόν τόν Παράδεισο, τήν Θεία Λειτουργία; Τόν γεύονται ὅσοι ἀγαποῦν θερμά τόν Χριστό καί ἐφαρμόζουν τό ἅγιο θέλημά Του. Αὐτοί, ὅταν βρίσκονται στήν Θεία Λειτουργία, λένε ποτέ νά μήν τελειώσει, γιατί ἀπολαμβάνουν τήν μεγάλη τους εὐτυχία καί χαρά. Ἀλλά, οἱ ἄλλοι χριστιανοί πού δέν ἔχουν αὐτήν τήν θεία ἀγάπη, ὑποφέρουν βρισκόμενοι στήν Θεία Λειτουργία καί νοιώθουν ἀπελευθέρωση ὅταν ἀκούσουν τό «Δι᾽ εὐχῶν…». Ἔτσι θά συμβεῖ μέ τήν αἰώνιο βασιλεία τοῦ Θεοῦ, τόν οὐράνιο Παράδεισο. Ὁ Χριστός θά ἔλθει μέ τήν δεύτερή Του Παρουσία «ἐν πάσῃ τῇ δόξῃ Αὐτοῦ». Ὅσοι ἔχουν καθαρή τήν ψυχή θά σκιρτήσουν ἀπό χαρά, βλέποντες αὐτήν τήν δόξα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Αὐτό εἶναι Παράδεισος! Οἱ ἄλλοι ὅμως, πού δέν ἔχουν ψυχική καθαρότητα, δέν θά μποροῦν νά ἀντέξουν βλέποντες τήν δόξα τοῦ Χριστοῦ, ὅπως ἐκεῖνος πού ἔχει ἀρρωστημένα μάτια δέν μπορεῖ νά ἀντικρούσει τό φῶς τοῦ ἡλίου. Τόν καίει. Αὐτό εἶναι κόλαση! Στήν ὀρθόδοξη ἁγιογραφία καί ὁ Παράδεισος καί ἡ κόλαση παριστάνονται μέ τήν ἴδια εἰκόνα. Ὁ Χριστός εἶναι στήν κορυφή, λάμπων ἀπό τήν δόξα Του καί οἱ πιστοί Του, πού τόν βλέπουν, πορεύονται πρός Αὐτόν μέ χαρά. Αὐτό εἶναι ὁ Παράδεισος! Οἱ ἄλλοι ὅμως, ὅσοι ἁμάρτησαν καί ἔμειναν ἀμετανόητοι, αὐτοί παριστάνονται νά πηγαίνουν πρός τά κάτω, μή ἀντέχοντας νά βρίσκονται ἐκεῖ πού εἶναι ὁ Θεός. Αὐτό εἶναι κόλαση! Εἶναι τό νά μᾶς βασανίζει ἡ παρουσία τοῦ Θεοῦ, ἀντί νά μᾶς εὐφραίνει.
Χριστιανοί μου, δέν ἐπαρκεῖ ὁ χρόνος νά σᾶς πῶ περισσότερα. Ξαναλέγω ὅτι ὁ Παράδεισος ἀρχίζει ἀπό ἐδῶ, ἀπό αὐτήν τήν ζωή, ζῶντες στήν Ἐκκλησία τοῦ Ἰησοῦ κατά τό ἅγιο θέλημά Του. Ὅποιοι δέν γευόμαστε τώρα τόν γλυκασμό τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ, μήν περιμένουμε ὅτι θά τόν γευθοῦμε ἀπότομα στήν Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν. Δέν θά ὑπάρχει προϋπόθεση γιά μιά τέτοια θεϊκή ἀπόλαυση. Γι᾽ αὐτό προετοιμασία ἀπό αὐτήν τήν ζωή μέ προσευχή καί ἐξομολόγηση, γιά νά ἀξιωθοῦμε τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν, ζῶντες αἰώνια στήν δόξα τοῦ Θεοῦ, ΑΜΗΝ!
Μέ πολλές εὐχές,
† Ὁ Μητροπολίτης Γόρτυνος καί Μεγαλοπόλεως Ἰερεμίας