Δυστυχώς η διαστροφή της Ορθοδοξίας και της Ορθοπραξίας εν Ελλάδι από ορισμένους κύκλους «υπερορθοδόξων» έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο ώστε η κατάδειξη των θέσεων της Εκκλησίας της Ελλάδος και του Οικουμενικού Πατριαρχείου να θεωρείται «ουνιτισμός» και η αντίθεση προς αυτές «ορθόδοξη έκφραση».
Θα είχε ενδιαφέρον πράγματι να ακούσουμε σε ποια υποχώρηση προέβησαν οι Οικουμενικοί Πατριάρχες αοίδιμοι Αθηναγόρας και Δημήτριος και ο σημερινός διάδοχος του Αποστόλου Ανδρέα, Βαρθολομαίος έναντι των Ρωμαιοκαθολικών. Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός δε συνομίλησε με το δυτικό κλήρο, δε συνδιαλέγη με τον τότε Πάπα αποκαλώντας τον μάλιστα
«αγιώτατο», δεν παρακολούθησε ιεροτελεστίες των δυτικών;
Ποια άλλη μέθοδος υπάρχει για την επίλυση των διαφορών και την κατάδειξη των σφαλμάτων πλην του διαλόγου; Και αυτός ο διάλογος διεξάγεται σε στερεή βάση με τη συμμετοχή όλων των ορθοδόξων Εκκλησιών και χωρίς ουδεμία υποχώρηση από πλευράς ορθοδόξων. Μιας και σκοπός μας είναι η είναι η επιστροφή των δύο Εκκλησιών στην προ του σχίσματος ενότητα. Οι 10 αιώνες κοινής εκκλησιαστικής εμπειρίας είναι αυτοί που καθοδηγούν το διάλογο και δεν είναι δυνατόν ο οποιοσδήποτε να σκέπτεται ότι Ορθόδοξοι Ιεράρχες και θεολόγοι θα υποχωρούσαν ποτέ σε δογματικά ζητήματα.
Αντίθετα οι Ρωμαιοκαθολικοί ήταν αυτοί που, ουσιαστικά, κατεδίκασαν την Ουνία στην σύνοδο της υποεπιτροπής στην Βιέννη, και αργότερα στη συνέλευση της Μικτής Επιτροπής στο Freising του Μονάχου, συμφωνήθηκε, να μην θεωρείται η Ουνία πλέον πρότυπο ενώσεως των Εκκλησιών, όπως υποστήριζε το Βατικανό, αφού η εκκλησιολογία της δεν εμπνέεται από την παράδοση της αδιαιρέτου Εκκλησίας, επίσης να μη γίνεται χρήση του λειτουργικού ρυθμού, που ανήκει σε μια από τις Εκκλησίες, αν αυτό χρησιμοποιείται για προσηλυτιστικούς λόγους και να καταργηθεί η Ουνία με την ενσωμάτωση των μελών της, είτε στην Ρωμαιοκαθολική, είτε στην Ορθόδοξη Εκκλησία, κατόπιν ελευθέρας επιλογής. Η κοινή αυτή απόφαση του θεολογικού διαλόγου δεν έγινε δεκτή από την ηγεσία του Βατικανού (λόγω κυρίως των πολιτικών συνθηκών που διαμορφώνονταν στην ανατολική Ευρώπη με την πτώση των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού) αλλά παρά ταύτα απετέλεσε ένα δείγμα των δυνατοτήτων του διαλόγου.
Επιγραμματικά επειδή αναφέρθηκαν δύο ονόματα θεολόγων αυτά των π. Γεωργίου Μεταλληνού και π. Θεοδώρου Ζήση θα ήταν ενδιαφέρον να ερωτηθούν
ο πρώτος μεν με ποιών τα χρήματα βοηθήθηκε ώστε να πραγματοποιήσουν σπουδές αυτός και η σύζυγός του και ο δεύτερος από ποιον επίσκοπο έλαβε τη χειροτονία του και σε ποιον επίσκοπο ανήκει.
Όσο για τις αναφορές στον μακαριστό Πατριάρχη Αθηναγόρα δε χρήζουν καν απαντήσεως μιας και οι μεγάλοι στόχοι της πατριαρχείας του ήταν ενότητα των Χριστιανών και η ανάδειξη του κύρους της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Και στα δύο σημεία επέτυχε πολλά καταφέρνοντας να εδραιώσει θεολογικούς διαλόγους με τις μεγάλες χριστιανικές ομολογίες (
καὶ οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι ἰδόντες αὐτὸν ἐσθίοντα μετὰ τῶν τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν ἔλεγον τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· τί ὅτι μετὰ τῶν τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν ἐσθίει καὶ πίνει; καὶ ἀκούσας ὁ ᾿Ιησοῦς λέγει αὐτοῖς· οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ἰατροῦ, ἀλλ᾿ οἱ κακῶς ἔχοντες· οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν.) ενώ επιπλέον έκανε την Ορθοδοξία υπολογίσιμη πνευματική δύναμη παγκοσμίως σε εποχή μάλιστα που το μεγαλύτερο μέρος των ορθοδόξων βρισκόταν υπό ανελεύθερα καθεστώτα. Όσο για τα γεγονότα του 1955 θα πρέπει να αναζητηθούν ευθύνες στις αριθμητικές προσεγγίσεις του Παπάγου και του ευρύτερου ελληνικού πολιτικού κόσμου (
«Έχουμε 150.000 Έλληνες στην Πόλη και τους τριπλάσιους στην Κύπρο. Θα χάσουμε τον ελληνισμό της Πόλης αλλά θα έχουμε μια Κύπρο ολόκληρη» αποφαίνονταν) και όχι στον Πατριάρχη.
Επιπλέον χρήσιμο να κοιτάξουμε και τα πρόσωπα των οποίων την αγιοποίηση επικύρωσε ο Πατριάρχης Αθηναγόρας.
Ο Άγιος Νεκτάριος Πενταπόλεως, ο Άγιος Νικόδημος ο Αθωνίτης, ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός κ.α. μερίμνη του ανακηρύχθηκαν σε Αγίους της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Και αυτές του οι πράξεις συνηγορούν στο ότι υπήρξε ένας ακλόνητος στύλος της Ορθόδοξης πίστης. Ο Πατριάρχης Αθηναγόρας, ο οποίος ακόμα και στο έσχατο στάδιο της ασθένειάς του τηρούσε αυστηρά τις νηστείες παρά τις αντίθετες γνώμες των γιατρών του.
Μία ακόμη απόδειξη για το ήθος και το αγώνα υπέρ της Ορθοδοξίας του Πατριάρχη Αθηναγόρα αποτελεί η Πατριαρχική Εγκύκλιος για τη συμμετοχή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στο Παγκόσμιο Συμβούλιο των Εκκλησιών.
Πατριαρχική Εγκύκλιος περί της εννοίας της συμμέτοχης της Ορθοδόξου Εκκλησίας εις το Παγκόσμιον Συμβούλιον Εκκλησιών
Μακαριότατε και Αγιώτατε Πάπα και Πατριάρχα Αλεξανδρείας και πάσης γης Αιγύπτου, εν Χριστώ τω Θεώ λίαν αγαπητέ και περιπόθητε αδελφέ και συλλειτουργέ της ημών Μετριότητος Κύριε Χριστόφορε, την Υμετέραν Σεβασμίαν Μακαριότητα αδελφικώς εν Κυρίω κατασπαζόμενοι, υπερήδιστα προσαγορεύομεν.
Κατόπιν της μετά την λήξιν του τελευταίου πολέμου γενομένης συγχωνεύσεως των πρότερον κεχωρισμένως και όλως αυτοτελώς υφισταμένων και εργασθεισών μεγάλων Χριστιανικών Οργανώσεων «Περί Ζωής και Εργασίας» και «Περί Πίστεως και Διοικήσεως» εις μίαν κοινήν Οργάνωσιν, το σημερινόν Παγκόσμιον Συμβούλιον των Εκκλησιών, είχε προκύψει ζήτημα συμμετοχής ή ου και της καθʼ ημάς Αγιωτάτης Ορθοδόξου Εκκλησίας εις τας εργασίας και τα Συνέδρια του Συμβουλίου τούτου, εφʼ ου και εζητήθη η γνώμη των σεβασμίων Προκαθημένων των αδελφών Ορθοδόξων Αυτοκέφαλων Εκκλησιών δια των από δ' Φεβρουαρίου 1947, αριθ. Πρωτ. 45, Εγκυκλίων Γραμμάτων.
Τας εις τα Γράμματα ταύτα απαντήσεις των αδελφών Εκκλησιών και τας από μέρους τούτων ακολούθως γενομένας σχετικάς δηλώσεις αφʼ ενός. και αφʼ ετέρου τας υπό των Αντιπροσώπων των Ορθοδόξων Εκκλησιών, των μετασχουσών εις το εν Αμστελλοδάμω, εν έτει 1948, συγκληθέν Πρώτον Συνέδριον του Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών, επί των εργασιών και της όλης πορείας του Συνεδρίου ταις οικείαις Εκκλησίαις και ημίν υποβληθείσας εκθέσεις αντικείμενον ιδιαιτέρας, εν τω πλαισίω της όλης μέχρι τούδε δράσεως της Παγχριστιανικής Κινήσεως και των υπʼ αυτής επιδιωκομένων σκοπών, μελέτης της περί ημάς Αγίας και Ιεράς Συνόδου εν καιρώ καταστήσαντες, προς καθορισμόν της και εφεξής έναντι του Συμβουλίου τηρηθησομένης καθόλου στάσεως και του τρόπου άμα καθʼ ον δέον ίνα γίγνηται του λοιπού η εις τας εργασίας και τα συνέδρια του Συμβουλίου συμμετοχή, προαγόμεθα νυν διά της παρούσης επί τη επικείμενη κατʼ Αύγουστον μήνα του αρξαμένου έτους συγκλήσει εν Lund της Σουηδίας, του Δευτέρου κατά σειράν Συνεδρίου του Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών, γνωρίσαι και τη Υμετέρα σεβάσμια και λίαν ημίν αγαπητή Μακαριότητι τας επί του κεφαλαιώδους σημασίας ζητήματος τούτου απόψεις του καθʼ ημάς Αγιωτάτου Οικουμενικού Θρόνου, παρακαλέσαι δʼ άμα Αυτήν, όπως ευαρεστουμένη ανακοινώσηται ημίν εγκαίρως την επʼ αυτών γνώμην Αυτής και τής κατʼ Αυτήν Αγιωτάτης Εκκλησίας.
Εις εποχήν, εν η οι Λαοί και τα Έθνη εργάζονται εντατικώς δια την προσέγγισιν αυτών προς από κοινού αντιμετώπισιν των απασχολούντων την ανθρωπότητα σύμπασαν μεγάλων προβλημάτων, η δε ανάγκη εμφανίσεως της ενότητος του χριστιανικού κόσμου έναντι των εν τω κόσμω αντιχριστιανικών τάσεων και κατευθύνσεων κέκτηται όλως ιδιαιτέραν σπουδαιότητα, το έργον της προσεγγίσεως και της συνεργασίας πασών των Χριστιανικών Ομολογιών και Οργανώσεων εστίν υποχρέωσις ιερά και καθήκον άγιον, απʼ αυτής της ιδιότητος και της αποστολής αυτών απορρέον. Εφʼ όσον δε το Παγκόσμιον Συμβούλιον των Εκκλησιών, κατά τα υπό του
Καταστατικού αυτού οριζόμενα, επιδιώκει την διευκόλυνσιν της κοινής δράσεως των Εκκλησιών, την προαγωγήν της συνεργασίας εν τη μελέτη του χριστιανικού πνεύματος και την ενίσχυσιν της οικουμενικής συνειδήσεως εν τοις μέλεσι πασών των Εκκλησιών, την υποστήριξιν του έργου της διαδόσεως του Ιερού Ευαγγελίου, και την διάσωσιν, ανύψωσιν και επικράτησιν των πνευματικών αξιών του ανθρώπου εντός του γενικωτάτου χριστιανικού πλαισίου, πρόδηλον ότι ο μεν κύριος σκοπός αυτού εστί πρακτικός, το δε έργον αυτού αποτελεί θεάρεστον προσπάθειαν και εκδήλωσιν ευγενούς πόθου του χριστιανικού κόσμου, όπως αι Εκκλησίαι του Χριστού, συντονίζουσαι τας ενεργείας αυτών, αντιμετωπίσωσιν από κοινού τα μεγάλα προβλήματα της ανθρωπότητος.
Και διότι τοιούτος τυγχάνει ο σκοπός τοΰ Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών, αλλά και διότι δια της άχρι τούδε συμμετοχής αυτής εις την Παγχριστιανικήν Κίνησιν, η Ορθόδοξος Εκκλησία εζήτησε κυρίως ίνα γνωρίση και μεταδώ τοις ετεροδόξοις τον πλούτον της πίστεως, της λατρείας και της οργανώσεως αυτής, και την θρησκευτικήν άμα και ασκητικήν αυτής πείραν, πληροφορηθή δε και αυτή τας νέας μεθόδους και αντιλήψεις της εκκλησιαστικής ζωής και δράσεως αυτών, στοιχεία πολύτιμα, απερ ως εκ των υφʼ ας αύτη ευρέθη ιδιαιτέρως συνθήκας ουκ ηδύνατο, ίνα έχη και καλλιεργή, η και εφεξής συμμετοχή και συνεργασία Εκκλησίας μετά του Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών πολλαχώς, καθ' ημάς, επιβάλλεται.
Την άχρι τούδε όμως συμμετοχήν της καθʼ ημάς Ορθοδόξου Εκκλησίας εις την Παγχριστιανικήν Κίνησιν και τα διαπιστωθέντα κατʼ αυτήν έχοντες υπʼ όψει, φρονούμεν, ότι η εφεξής συμμετοχή δέον ίνα γίγνηται υπό τους ακολούθους όρους:
α') Λαμβανομένου υπʼ όψιν, ότι όσον και αν κύριος σκοπός του Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών παραμένη η συνεργασία των Εκκλησιών επί κοινωνικού και πρακτικού πεδίου, εξακολουθεί ουδέν ήττον, ίνα υφίσταται ως ιδιαιτέρα παρʼ αυτώ Επιτροπή η «περί Πίστεως και Διοικήσεως» Οργάνωσις, ασχολούμενη αποκλειστικώς περί ζητήματα δογματικά, δέον όπως αποφευχθή οιαδήτις συμμετοχή της Ορθοδόξου Εκκλησίας εις τας συζητήσεις και εργασίας της Επιτροπής ταύτης, εφʼ όσον αυτή σκοπόν έχει την ένωσιν διά δογματικών συζητήσεων μεταξύ αντιπροσώπων βαθύτατα διισταμένων Εκκλησιών, δηλουμένου τούτου ρητώς και κατηγορηματικώς τη Κεντρική του Συμβουλίου Επιτροπή. Επειδή όμως αφʼ ετέρου ανάγκη εστίν, όπως η καθʼ ημάς Ορθόδοξος Εκκλησία πληροφόρηση τοις ετεροδόξοις το περιεχόμενον της πίστεως και της διδασκαλίας αυτής, τούτο δέον, ίνα γένηται διʼ επί τούτου συγγραμμάτων, καθόσον τα παρʼ ημίν δοκίμια Δογματικής και Συμβολικής, στοχαζόμενα άλλου σκοπού, ου δύνανται, ίνα εξυπηρετήσωσιν αυτή εν τη ειδική αυτής ταύτη ανάγκη.
β') Επειδή η συμμετοχή της καθ' ημάς Ορθοδόξου Εκκλησίας εις τας εργασίας του Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών αποτελεί γεγονός ιδιαιτέρας σημασίας εν τη ζωή αυτής δέον όπως αύτη εκπροσωπείται διʼ Αντιπροσώπων πασών των κατά τόπους Ορθοδόξων Αυτοκέφαλων Εκκλησιών, τουθ' όπερ και θα προσέδιδεν ιδιάζον κύρος και γόητρον εις την συμμετοχήν αυτής ταύτην. Σχετικώς προβάλλει η ανάγκη, όπως αι επί μέρους αδελφαί Εκκλησίαι συνεργάζωνται προς ανάλογον από κοινού μελέτην και προπαρασκευήν των θεμάτων των εκάστοτε συγκαλουμένων Συνεδρίων του Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών, και τούτο, ίνα μη η ημετέρα Εκκλησία εμφανίζηται εις παγχριστιανικάς συνελεύσεις εν μειονεκτική θέσει, αλλά μετά δυνάμεως και κύρους, ως προσήκει εις την ιδιάζουσαν θέσιν και την ιστορικήν αυτής εν τω διαχριστιανικώ κόσμω αποστολήν. Προς τούτο ανάγκη, όπως συστηθώσι και υπάρχουσι παρά ταις Ορθοδόξοις Εκκλησίαις μόνιμοι Συνοδικαί Επιτροπαί επί της Οικουμενικής Κινήσεως, προς μελέτην, εν συνεργασία μετά των καθηγητών των Θεολογικών Σχολών, των διαφόρων προβλημάτων και καθορισμόν εκ των προτέρων της επʼ αυτών απόψεως και της τηρητέας στάσεως τής Ορθοδόξου Εκκλησίας.
γ') Δέον ίνα οι Ορθόδοξοι Κληρικοί Αντιπρόσωποι ώσιν όσω το δυνατόν εφεκτικοί εν ταις λατρευτικαίς μετά των ετεροδόξων συνάξεσιν, ως αντικειμέναις προς τους ιερούς κανόνας και αμβλυνούσαις την ομολογιακήν ευθιξίαν των Ορθοδόξων, επιδιώκοντες ίνα τελώσιν, ει δυνατόν, καθαρώς ορθοδόξους ακολουθίας και τελετάς, προς εμφάνισιν ούτω τής αίγλης και του μεγαλείου της Ορθοδόξου Λατρείας προ των ομμάτων των ετεροδόξων.
Επιδηλούντες και αύθις, ότι μέλλομεν αναμένειν την οριστικήν και της Υμετέρας γερασμίας Μακαριότητος και της κατʼ Αυτήν Αγιωτάτης Εκκλησίας επί των ανωτέρω γνώμην, προς έγκαιρον τη Κεντρική του Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών Επιτροπή επί της γενομένης εις το εν Lund συγκαλούμενον Συνέδριον προσκλήσεως απάντησιν, περιπτυσσόμεθα Αυτήν και αύθις εν φιλήματι αγίω και διατελούμεν μετʼ αγάπης αδελφικής.
1952 Ιανουαρίου λα΄.
Της Υμετέρας σεβασμίας Μακαριότητος αγαπητός εν Χριστώ αδελφός
† Ο Κωνσταντινουπόλεως Αθηναγόρας
Όπως σημείωνε και το περιοδικό
Εκκλησία, επίσημο όργανο της Εκκλησίας της Ελλάδος, αμέσως μετά το θάνατό του:
«Το ότι ο εις Κύριον εκδημήσας Οικουμενικός Πατριάρχης Κυρός Αθηναγόρας ο Α' θα γραφή εις τας δέλτους της Ιστορίας ως Μέγας είναι τι, όπερ κατέστη τοις πάσι δήλον μετά την αιφνιδίως και πανταχόθεν εκ πάντων των σημείων της Οικουμένης διασαλπισθείσαν και ως φωνήν υδάτων πολλών και πλήθος βροντών εκσπάσασαν περί αυτού συνείδησιν και μαρτυρίαν, ήτις κυριολεκτικώς κατεβρόντησε και αφήκεν ενεούς και αυτούς τους καλή ή κακή τη πίστει επικριτάς του. Αι εις παν ανθρώπινον ον αναπόφευκτοι κηλίδες κατεκαλύφθησαν πλήρως υπό της ηλιακής λάμψεως της προσωπικότητός του. Ούτω το σελαγίζον υπεράνω του απέριττου νωπού τάφου του ουράνιον τόξον, όπερ έχει τουτʼ αυτό οικουμενικάς διαστάσεις παρουσιάζει ολονέν ζωηρότερα και πλέον ακτινοβολούντα τα συναποτελούντα αυτό χρώματα της ίριδος»
Περιοδικό Εκκλησία έτος 1972, σελ. 451
